فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٣٤٦ - نوع اموال غنيمت گرفته شده

سرزمينهاى اسلامى اشغالى به لحاظ دوم از دو لحاظ ذكر شده و در مورد دوم از دو مورد نامبرده مى‌باشد و پر واضح است كه بحث به لحاظ شمول يا عدم شمول دارالاسلام موكول به بحث جغرافياى سياسى جهان اسلام است كه در مجلد سوم اين مجموعه فقه سياسى درباره آن بحثى هر چند كوتاه تقديم علاقمندان گرديده است و بخش اول اين سرزمينها نيز مربوط به مبحث دعوت مى‌باشد كه از عنوان كنونى بحث ما خارج است.

نوع اموال غنيمت گرفته شده

گرچه فقهاى شيعه غنايم را اعم از منقول و غير منقول دانسته و اراضى مفتوح‌العنوه را نيز از اقسام غنايم جنگى به‌شمار آورده‌اند [١] لكن اين تفسير موسع در واقع به‌خاطر بيان حكم اراضى مفتوح‌العنوه بوده كه با غنايم جنگى داراى خصوصيات مشترك و مشابه مى‌باشد؛ از آنجا كه هر دو مورد مربوط به جهاد بوده و به صورت قهرى و با اعمال مسلحانه به‌دست مى‌آيد، لذا در مبحث غنايم جنگى آورده‌اند و از نظر لغوى و نيز از نظر قرائن موجود در آيه مشمول (ماغنتم) نيز بوده است.

با اين وصف از نظر حكم شرعى و مقررات كاملاً با غنايم جنگى متفاوت مى‌باشد.

زيرا اراضى مفتوح‌العنوه متعلق به عموم مسلمانان مى‌باشد در حالى كه غنايم جنگى بايد به ترتيبى كه در آينده توضيح خواهيم داد تقسيم گردد.

در هر حال فقهاى شيعه عموماً غنايم جنگى را شامل موارد زير دانسته‌اند: [٢]

١. اموال منقولى كه قابل جابه‌جايى و تملك است مانند كالاها.

٢. اموال غير منقول مانند اراضى و ابنيه.

٣. اسراى جنگى.

٤. اموال غير منقولى كه غير قابل تملك است مانند شراب و خوك.

نوع چهارم قهراً از عنوان غنيمت خارج مى‌گردد و نه تنها براى مسلمانان غير قابل تملك مى‌باشد اصولاً بايد نابود گردند.

در صورتى كه اگر عنوان غنايم جنگى شامل نوع چهارم از اموال دشمن نگردد به

[١] . رك: جامع المقاصد، ج ٣ ص ٤٠١ و جواهر الكلام، ج ٢١ ص ١٤٧.

[٢] . همان.