فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢١٢ - ه - منّ و فدا در مذاهب فقهى اهل سنت

به مثل با دشمن در رفتار متقابل با اسيران جنگى باشد. به علاوه در سنت گفتارى رسول گرامى اسلام (ص) هيچ موردى بيانگر جواز استرقاق ديده نمى‌شود. [١]

ه‌ - منّ و فدا در مذاهب فقهى اهل سنت

فقهاى حنفى تصميم مشروعيت «منّ‌» را رد كرده‌اند و آن را موجب تضييع حق رزمندگان اسلام و امكان بازگشت اسير به جبهه دشمن و تقويت جناح كفر تلقى نموده‌اند و تنها در برخى از موارد خاص كه دولت اسلامى آن را اصلح تشخيص دهد «منّ‌» را تجويز نموده‌اند. [٢] و نيز فقهاى حنفى «فدا» به معنى مبادله اسيران با دريافت غرامت را مردود دانسته و آن را مغاير با هدف اسلام كه گرايش كفار به اسلام مى‌باشد تلقى نموده و اصولا "آيه «منّ‌» و «فدا» را منسوخ با آيات سوره توبه دانسته‌اند. [٣]

ابو يوسف از فقهاى حنفى «فدا» را قبل از تقسيم غنايم جايز شمرده و برخى نيز در موارد ضرورت و نياز مبرم به تقويب مالى دولت اسلامى، آن را تجويز نموده‌اند. [٤]

فقهاى مالكى و حنفى راه ديگرى را براى دولت اسلامى در رفتار با اسيران جنگى گشوده و گفته‌اند: امام مى‌تواند اسيران را آزاد و با آنها قرارداد ذمه منعقد نمايد تا در دارالاسلام طبق شرايط ذمه زندگى نمايند. [٥]

فقهاى شافعى و حنبلى رفتار با اسيران جنگى را در چهار حالت محصور دانسته‌اند:

قتل، استرقاق، منّ و فدا، ولى قبول قرارداد ذمه را مانعة الجمع با چهار مورد مذكور ندانسته ولى جايگزين آنها نيز نشمرده‌اند. [٦]

برخى از فقهاى معاصر اهل سنت «قتل» و «استرقاق» را به طور كلى نفى نموده و رفتار با اسيران را در «منّ‌» و «فدا» منحصر نموده‌اند. [٧]

[١] . رك: دكتر وهبة الزحيلى، آثار الحرب فى الاسلام، ص ٤٤٤ «انه لم يرد نص فى الكتاب و لا فى السنة على اباحه الرق».

[٢] . رك: سرخسى، المبسوط، ج ١٠ ص ٢٤ و شرح السير الكبير، ج ٢ ص ٢٦٤.

[٣] . رك: كاشانى، البدايع، ج ٧ ص ١١٩ به بعد و تفسير جصاص، ج ٣ ص ٣٩٤.

[٤] . رك: دكتر وهبة الزحيلى، آثار الحرب فى الاسلام، ص ٤٥٣.

[٥] . رك: دكتر وهبة الزحيلى، فتح القدير، ج ٤ ص ٤٠٦ و المنتقى، شرح موطأ، ج ٨ ص ٣٧٥.

[٦] . رك: دكتر وهبة الزحيلى، المهذب، ج ٢ ص ١٣٦ و المغنى، ج ٨ ص ٣٨٥.

[٧] . رك: دكتر وهبة الزحيلى، آثار الحرب فى الاسلام، ص ٤٦٠.