فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢٨٨ - 1 تنظيم غنايم

مداك لازم و اسناد قانع كننده بوده و حتى توسط تعدادى از مستشرقين نيز نادرست خوانده شده است. [١]

مبحث هفتم: ديوان غنايم جنگى

١. تنظيم غنايم

اجراى احكام خاص غنايم جنگى توسط امام (ع) و دولت نيابى احتياج به برنامه‌ريزى و ديوان محاسبات خاص دارد كه نه تنها از باب مقدمه واجب از وظايف دولت اسلامى محسوب مى‌گردد بلكه خود در سيره عملى معصومين (ع) و حتى در عصر نبوت نيز عليرغم تمامى مشكلات آن زمان و سادگى مسائل مربوط به تقسيم غنايم، سخت مورد توجه بوده است.

در غزوه خيبر براى هر ده نفر يك عريف مشخص گرديده و در فتح مكه مهاجرين، انصار، اوس و خزرج هر كدام داراى علايم و پرچمهايى مشخص بودند و پيامبر اكرم (ص) در تقسيم غنايم از نزديكترين گروههاى مشخص شده آغاز مى‌نمود به اين ترتيب كه علامه حلى در كتاب «المنتهى» مى‌نويسد: پيامبر در اعطاى غنايم سلسله مراتب نسبى را رعايت مى‌نمود و ابتداء بنى هاشم سپس بنى المطلب، بنى عبد شمس، بنى نوفل، بنى عبدالفراء و نيز آنها كه در هجرت تقدم داشتند و در مرتبه بعد آنها كه از نظر سنى مقدم بودند و آنگاه نوبت به انصار مى‌رسيد و سپس ساير آحاد عرب و پس از آن افراد عجم از غنايم برخوردار مى‌شدند. [٢]

علامه حلى با وجود اين كه خود اعتراف مى‌كند كه رعايت اين ترتيب مستحب است و الزامى نيست لكن دليلى بر آن ارائه نمى‌دهد و عمل پيامبر اكرم (ص) هم اگر ثابت شود

[١] . گفته شده كه عمرو بن عاص والى مصر در مورد كتابخانه اسكندريه كه از بزرگترين منابع علمى آن زمان محسوب مى‌شده از خليفه دوم كسب نظر مى‌كند و سپس آن را تخريب و به آتش مى‌كشاند ولى بر اساس اسناد تاريخى قسمت عمده اين كتابها قبلاً توسط روميان به قسطنطنيه مركز روم شرقى و شهر رم مركز روم غربى انتقال يافته و كتابخانه اسكندريه ارزش علمى خود را از دست داده بود.

رك: دكتر ترنون، اهل الذمة فى الاسلام، ترجمه حسن حبشى، ص ٢٥٧.

[٢] . رك: المنتهى، كتاب الجهاد، به نقل از جواهر الكلام، ج ٢١ ص ٢١٥.