اينك بنگريم شكوه رفتار فاتحان اسلام را در فتح مكه، در برابر قريش و كسانى كه انواع شكنجه‌هاى روحى و جسمى را درباره پيامبر (ص) و ياران او بويژه در سيزده سال دوران مكه روا داشتند و با ايجاد تنگناهاى اجتماعى، اقتصادى و شرايط رعب و وحشت و ارتكاب فجيع‌ترين شيوه‌هاى شكنجه و قتل نسبت به زنان و مردان مسلمان و ياران پيامبر (ص) و سوء قصد به جان آن حضرت و اخراج آنان از شهر و ديار و تهى كردن دستشان از اموال و داراييهايشان در دوران زندگى مكى پيامبر (ص) و نيز با لشكَركشيها، جنگ افروزيها، بسيج نيروهاى قبايل براى ريشه‌كن نمودن اسلام، عهد شكنيها، جنايتها، كينه توزيها و بالاخره با تلاش فراگير براى منزوى نمودن مدينه و نابود كردن همه آثار و زحمات پيامبر (ص) و ريشه‌كن نمودن اصل دعوت، آنچه را كه مى‌توانستند فروگذار ننمودند.

ولى هنگامى كه سپاه اسلام وارد مكه، اين آخرين دژ و اميد دشمنان اسلام و پيامبر (ص) شدند با يك جمله بزرگوارانه و كريمانه پيامبر (ص) كه فرمود:

«اذهبوا انتم الطلقا» [١]

(شما به حال خود هستيد و شما همگى آزاديد) همه احساسات تلخ و خصومتها و انتقامجوييها كه در دل ياران پيامبر (ص) موج مى‌زد، يكباره فرو نشست و كسانى كه با گذشته سياه خود هرگز شايستگى اين همه عطوفت و بزرگوارى را نداشتند مشمول عفو عمومى پيامبر اسلام (ص) قرار گرفتند.

نبايد اين نكته را فراموش كرد كه حركت نيروهاى اسلام به سوى مكه در سال هشتم هجرى در شرايطى انجام گرفت كه قريش پيمان حديبيه را نقض نموده و برخلاف تعهدشان به سال ششم هجرى به يكى از قبايل هم‌پيمان پيامبر (ص) شبيخون زدند و كشتار بيرحمانه‌اى را براه انداختند و تعدادى را به اسارت گرفتند.

با اين حال هنگامى كه پيامبر (ص) وارد مكه شد فرمود:

«الناس كلهم آمنون» [٢]

(مردم مكه همگى در مصونيت و امانند) و سپاه اسلام به پيروى از پيامبر (ص) به طواف خانه خدا پرداختند و در جواب يكى از ياران (سعد بن عبادة) كه در آستانه ورود به مكه گفته

[١] . رك: تاريخ طبرى، ج ٣ ص ١٢٠ و سنن بيهقى، ج ٩ ص ١١٨.

[٢] . رك: فتح البارى، ج ٨ ص ١٠.