فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢٥٤ - وضعيت حقوقى اراضى مفتوحالعنوه

قرارداد به تصرف رزمندگان اسلامى درآمده و ملحق به دارالاسلام مى‌گردد. مانند اراضى سواد (عراق) و شام.

اراضى مفتوح‌العنوه به دو صورت قابل بحث مى‌باشد.

[١] . سرزمينهاى فتح شده با جهاد كه در حال فتح، آباد بوده است.

[٢] . اراضى مفتوح‌العنوه‌اى كه در حال فتح، باير بوده است.

در فقه شيعه نوع دوم را تحت عنوان انفال مورد بحث قرار داده و آن را مشمول حكم انفال مى‌شمارند و مالكيت انفال را به امام و دولت امامت اختصاص مى‌دهند.١

وضعيت حقوقى اراضى مفتوح‌العنوه

نظريه مشهور در ميان فقهاى شيعه در مورد اراضى مفتوح‌العنوه آن است كه اين زمينها متعلق به عموم مسلمانان اعم از رزمندگان و ساير مسلمانان، در زمان فتح و نيز همه مسلمانانى كه در آينده به امت اسلامى خواهند پيوست مى‌باشد.

فقهاى شيعه در مورد اين اراضى اصطلاح «فىء» را بكار برده و آن را «فىء» مسلمانان محسوب نموده‌اند٢ و مفهوم اين اصطلاح با مفهوم همان اصطلاح در فقه اهل سنت از نظر حكم متفاوت مى‌باشد.

فقهاى اهل سنت نيز اراضى مفتوح‌العنوه را «فىء المسلمين» مى‌دانند، اما به اين معنى كه پس از جدا كردن خمس آن به ترتيبى كه در آيه خمس [٣] آمده و چهار پنجم آن نيز بين رزمندگان حاضر در جبهه تقسيم مى‌شود و در صورت موافقت آنها توسط دولت وقف براى عموم مسلمانان و صرف در مصالح عمومى مى‌گردد. [٤]

از نظر فقهاى حنبلى اراضى مفتوح‌العنوه موكول به نظر امام و دولت اسلامى است كه مى‌تواند آن را در ميان رزمندگان تقسيم نمايد و نيز در صورت صلاحديد آن را وقف مصالح عمومى نمايد. [٥]

[١] . رك: جواهر الكلام، ج ٢١ ص ١٥٧-١٦٩ و وسائل الشيعه، ج ١٣ باب انفال.

[٢] . همان.

[٣] . انفال، آيه ٤١ (وَ اِعْلَمُوا أَنَّمٰا غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْ‌ءٍ فَأَنَّ لِلّٰهِ خُمُسَهُ وَ...).

[٤] . رك: الام، ج ٤ ص ١٠٣ و ١٩٢ و المحلى، ج ٧ ص ٣٤١.

[٥] . رك: الشرح الكبير، ج ١٠ ص ٥٣٨ و ابن قيم، احكام الذمه، ص ١٠٢.