فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٤٣ - مبحث چهارم دعوت

مفاد اصل دعوت و مقدم بودن آن بر عمليات رزمى در جهاد اسلامى لزوم تلاش گسترده در سطح جهانى براى ارائه و تفهيم اهداف و تعاليم شريعت اسلام و ميزان كارآمدى اين دين الهى در تأمين زندگى مطلوب فردى، اجتماعى و بين‌المللى است.

اگر دعوت با برنامه‌ريزى درست و متناسب با شرايط زمان و اوضاع حاكم بر زندگى ملتهاى مختلف جهان انجام گيرد مى‌توان گفت كه جهاد فقط دو حالت پيدا مى‌كند و خارج از آن دو مصداق نمى‌يابد: حالت اول: دعوت و جهاد علمى و فرهنگى و حالت دوم: جهاد براى باز كردن راه دعوت و برطرف كردن موانع موجود در راه دعوت.

در هر حال در ايفاى اصل دعوت انجام يكى از مراحل دعوت كافى نيست بلكه بايد كليه راهها و روشهايى كه ممكن است نتيجه بخش باشد آزموده و شيوه‌هاى مؤثر انجام پذيرد. در سيره امام على (ع) آمده است كه امام با دشمن با مهرآميزترين سخن صحبت مى‌كرد:

«حتى تعالى النهار» [١]

و نامه‌هاى مكرر امام به دشمنان، گوياى شيوه اجرايى دعوت است. و همچنين استفاده از شخصيتهاى نامدارى چون ابن عباس، مالك اشتر و صعصعه براى توجيه دشمن و فرو نشاندن آتش جنگ مبيّن شيوه ديگر دعوت مى‌باشد.

در برخى از احاديث نبوى شيوه‌هاى دعوت به اين ترتيب بيان شده است [٢] .

الف -

دعوت به اسلام.

ب -

دعوت به هجرت به دارالاسلام.

ج -

دعوت به عقد قرارداد ذمه يا قراردادهاى مشروع ديگر و نيز در برخى از روايات اهل بيت (ع) به اين ترتيب آمده است: [٣]

د -

دعوت به اطاعت خدا بجاى اطاعت از بندگان خدا.

ه‌ -

دعوت به ولايت خدا و قبول حاكميت خدا بجاى زندگى در سايه ولايت بندگان خدا.

و -

دعوت به امان [٤] .

ز -

دعوت به زمين گذاردن سلاح [٥] .

[١] . رك: سنن بيهقى، ج ٣ ص ٢٧٤، تذكرة‌الخواص، ص ٧٢ و بحارالانوار، ج ٣٢ ص ٢٦٣.

[٢] . رك: جامع‌الاحاديث، ج ١٣ ص ١١٨ و كافى، ج ٥ ص ٢٩ و كنزالعمال، ج ١١ ص ٣٠٧.

[٣] . همان (اول) ص ٤ و (دوم) ص ٣.

[٤] . رك: شيخ مفيد، الجمل، ص ١٦٩ و ابن ابى‌الحديد، ج ٩ ص ٣٢١.

[٥] . همان (اخير)، ج ١ ص ٢٣.