فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ١٥٤ - مبحث نهم نمونههايى از شيوه جهاد در فرماندهى امام على (ع)

امام در سرآغاز خلافتش به جاى پرداختن به ترميم خرابيهاى گذشته و آماده كردن جامعه براى يك حركت هماهنگ در قسمتهاى مختلف (اعم از علمى، فرهنگى، دينى، كشاورزى، اقتصادى سالم و رشد دادن استعدادها) ناگزير مى‌شود كه شخصاً براى جمع‌آورى نيروى لازم و بسيج نيروها، در جهت جنگ با قاسطين به سركردگى معاويه، راهى به طول كوفه تا مدائن را طى كند و از انجام رسالت اصلى‌اش باز بماند.

امام با اعزام ستونهاى پيشگام، هم دشمن را از تحرك بازمى‌دارد و هم به همه نيروهاى فعال در جامعه امكان مى‌دهد كه با اميدوارى در جبهه شركت كنند.

اين تاكتيكها نه تنها در مسائل نظامى قابل توجه است اصولاً در همه كارها هرگاه دعوت به همكارى پس از آغاز و انجام مرحله‌اى از آن كار باشد، نيروهاى بيشترى با اميدوارى جذب مى‌شوند.

از سوى ديگر براى روحيه بخشيدن به ستونهاى مقدم جبهه، آماده كردن نيروهاى ذخيره و پشت جبهه، نقشى فوق‌العاده دارد كه مى‌توانند با قدرت معنوى بيشتر به پيش بتازند.

همه نيروها را يكجا در جبهه قرار ندادن و از نيروها به طور تدريجى استفاده كردن، نشاط و تحرك و آمادگى رزم را در كل ارتش محفوظ مى‌دارد و از گسيختگى و فرسودگى بازمى‌دارد. اين كارى است كه در همه جنگهاى تاكتيكى و چريكى و نامنظم مراعات آن را ضرورت مى‌دانند.

نكته جالب ديگر در بسيج امام اينست كه ضمن تأمين آزاديها و اختيارى بودن اعزام به جبهه، امام تنها با تكيه به آگاهى دادن به توده‌ها و تبيين مسائل و مشكلات و راه چاره‌هاى آن به توده‌هاى مردم، توانست اكثر نيروهاى بالقوه جامعه را بالفعل نمايد و به سلاح ايمان و آگاهى مجهزشان سازد.

مبحث نهم: نمونه‌هايى از شيوه جهاد در فرماندهى امام على (ع)

با مطالعه فرازهايى از عهدنامه مالك‌اشتر مى‌توان با فلسفه فرماندهى در جهاد از ديدگاه امام (ع) آن سردار بزرگ جهاد و نيز ديد امام نسبت به مجاهدان واقعى آشنا شويم: