فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ١١٢ - شبكه اطلاعات و نظم عمومى

بعضى از فقها همين مطلب را در تفسير واجبات كفايى بيان كرده‌اند، مانند محقق كركى كه در اين زمينه مى‌نويسد:

«مى‌توان تجارت را از واجبات كفايى به شمار آورد. زيرا كه با تجارت، زندگى نوع انسانى نظم مى‌پذيرد و ايجاد نظم در زندگى از واجبات كفايى مى‌باشد». [١]

شيخ انصارى اقامه حكومت و قبول ولايت را بر اساس همين قاعده عقلى واجب مى‌شمارد و مى‌گويد:

«برخى از اقسام ولايت و از آن جمله: بخشى كه اقامه معروف و مبارزه با منكر بدان بستگى دارد واجب است. زيرا بدون حكومت و ولايت واجباتى چون اين دو فريضه تحقق نمى‌يابند و هر چيزى كه بدون آن واجب صورت نمى‌گيرد در صورتى كه مقدور باشد خود شرعاً واجب مى‌باشد». [٢]

گرچه اين بيان، در واقع استدلال به وجوب ولايت از باب مقدمه واجب مى‌باشد لكن پر واضح است كه نظم عمومى از مقدمات الزامى در تحقق اكثر واجبات بوده و استدلال شيخ در مورد وجوب اقامه حكومت و قبول ولايت در مورد ايجاد نظم عمومى نيز صادق است.

علامه حلى نيز در «تذكرة الفقها»، عبارتى مشابه آنچه كه از شيخ انصارى نقل شد دارد كه به لحاظ اختصار از نقل آن چشم مى‌پوشيم. [٣]

شيخ انصارى در جاى ديگر در مورد وجوب صنعت و حرفه مى‌نويسد: «وجوب انواع صنايع و حِرف، مشروط به اين نيست كه در مقابل انجام آن پاداش و مزدى پرداخت شود. زيرا وجوب اين امور از باب اقامه نظم عمومى است كه خود از واجبات مطلقه و غير مشروطه مى‌باشد. و گاه برخى از صنايع و حِرف بر بعضى كه صلاحيت دارند و انجام كار منحصر به آنها مى‌باشد؛ واجب عينى مى‌گردد». [٤]

به عقيده اين فقيه بزرگ برخى از اعمال و وظايف شرعى به لحاظ ذاتش واجب گرديده، ولى برخى نيز از نقطه نظر برقرارى نظم عمومى واجب شمرده شده است و اين

[١] . رك: جامع المقاصد، ج ١ ص ٢٠٢.

[٢] . رك: شيخ انصارى، المكاسب، ج ١ ص ١٩١، انتشارات دهاقانى، ١٣٧٤.

[٣] . رك: تذكرة الفقها، ج ١ ص ٥٨٣ چ سنگى.

[٤] . رك: المكاسب، ج ١ ص ١٩٠، انتشارات دهاقانى، قم، ١٣٧٤.