فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢٠٤ - 9 نقل و انتقال اسيران جنگى

شيخ طوسى مادر بزرگ را نيز ملحق به مادر دانسته و منع تفريق مادر و فرزند را شامل مادر بزرگ نيز دانسته است [١] و صاحب جواهر در مشابهت احكام اسيران و بردگان، بخشى طولانى به ميان آورده كه شرح آن در اين مختصر نمى‌گنجد. [٢] لكن در مشروعيت استرقاق زنان و كودكان دشمن كه در حال جنگ به دست مسلمانان دستگير مى‌شوند اعتراف مى‌كند كه تنها دليل آن، اجماعى است كه علامه حلى در كتاب «المنتهى» ادعا مى‌كرده و روايت مرسلى [٣] كه حاكى از منع پيامبر (ص) از كشتن زنان و كودكان دشمن و عمل آن حضرت مبنى بر استرقاق آنان مى‌باشد. [٤]

٩. نقل و انتقال اسيران جنگى

اسرايى كه قادر به حركت نيستند به مقتضاى عمل به احسان بايد با وسيله مناسب به جايگاه نگهدارى اسيران جنگى برده شوند. لكن اگر چنين وسيله‌اى در اختيار نبود ناگزير، احسان در حق او آن است كه رها گردد تا خود هر كجا كه مى‌خواهد برود.

شيخ طوسى دليل اين عمل را چنين ذكر مى‌كند:

دستگير كننده نمى‌داند نظر امام (ع) درباره او و اين اسير چيست. [٥]

علامه حلى در «المنتهى» تصريح مى‌كند كه در چنين موردى نمى‌توان اسير را به قتل رسانيد. [٦]

همچنين صاحب جواهر به قتل رساندن اسير را در چنين حالتى حرام دانسته است. [٧]

آنچه كه اين دو فقيه ذكر كرده‌اند مفاد روايتى است كه زهرى به نقل از امام سجاد (ع) آورده كه فرمود:

«هرگاه اسيرى دستگير شود و از راه رفتن ناتوان باشد و دستگير كننده وسيله‌اى كه او را به جايگاهش برساند در اختيار نداشته باشد او را رها مى‌سازد و نبايد او را به قتل برساند. زيرا نمى‌داند حكم امام (ع) درباره او چيست‌؟ [٨]

[١] . رك: المبسوط، ج ٢ ص ٢١.

[٢] . رك: جواهر الكلام، ج ٢١ ص ١٢٩-١٣٠.

[٣] . رك: سنن بيهقى، ج ٩ ص ٧٨.

[٤] . رك: جواهر الكلام، ج ٢١ ص ١٢٠.

[٥] . رك: المبسوط، ج ٢ ص ١٣.

[٦] . رك: المنتهى، ج ٢ ص ٩٣٢.

[٧] . رك: جواهر الكلام، ج ٢١ ص ١٢٩.

[٨] . رك: كافى، ج ٥ ص ٣٥ و التهذيب، ج ٦ ص ١٥٣.