فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢١٠ - ج - نظريه فقهاى اهل سنت

فلسفه انتخابى بودن تعيين سرنوشت نهايى اسيران آن است كه دست امام و نماينده او در مقابله با دشمن باز باشد در اين صورت، استرقاق به عنوان راه‌حلى كه دشمن آن را انتخاب مى‌كند تلقى خواهد شد نه راه‌حلى كه اسلام توجيه مى‌كند.

ب - نظريه اسكافى از فقهاى شيعه

اسكافى سه حالت: «منّ‌»، «فدا» و «استرقاق» را به صورت اول يعنى دستگيرى دشمن در حال جنگ و قبل از پايان آن نيز تعميم داده و در صورت قبل و بعد پايان جنگ را يكسان تلقى نموده است. [١]

صاحب جواهر الكلام در مورد اين نظريه مى‌نويسد: گرچه مقتضاى اين نظريه آن است كه اسير در هر حالتى كه دستگير شده باشد كشته نمى‌شود ولى از نقطه نظر تعميم انتخاب سه‌گانه به اسير قبل از اثخان، مردود و باطل مى‌باشد. [٢]

متأسفانه نويسنده كتاب «آثار الحرب فى الاسلام» جواز قتل اسير را به فقهاى شيعه نسبت داده است كه همانطور كه ملاحظه شد خلاف واقع مى‌باشد. [٣]

ج - نظريه فقهاى اهل سنت

مذاهب اربعه اهل سنت و فقهاى اوزاعى، ثورى و ظاهرى به اتفاق، قتل اسير را براى امام و نماينده او جايز شمرده‌اند [٤] و در اين حكم به عموم آياتى چون: (فَاقْتُلُوا اَلْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ‌) [٥] استناد نموده‌اند و برخى فراتر رفته و اين آيه را ناسخ حكم آيه (فَإِمّٰا مَنًّا بَعْدُ وَ إِمّٰا فِدٰاءً‌)٦ دانسته‌اند. [٧]

اين استدلال كاملا" مخدوش مى‌باشد. زيرا تعارضى بين اين دو آيه وجود ندارد و آيه اول درباره اصل حكم جهاد است و آيه دوم در مورد رفتار با اسيران جنگى و تنها آيه قابل استناد در مورد اسيران، آيه دوم مى‌باشد.

[١] . رك: جواهر الكلام، ج ٢١ ص ١٢٢.

[٢] . همان.

[٣] . رك: دكتر وهبة الزحيلى، آثار الحرب فى الاسلام، ص ٤٣١.

[٤] . رك: همان، ص ٤٣٢.

[٥] . توبه، آيه ٥.

[٦] . محمد، آيه ٤.

[٧] . رك: الناسخ و المنسوخ فى القرآن، نحاس، ص ٢٢٠ و الاموال، ص ١٢٨.