فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٣٢١ - مبحث سوم مرورى بر فتوحات اسلامى

در اينجا لازم است ابتدا مرورى بر فتوحات اسلامى در طول تاريخ اسلام داشته و سپس به مباحث و آثار فقهى آن بپردازيم.

فتوحات اسلامى در عصر پيامبر (ص):

در عصر پيامبر اسلام (ص) عمليات نظامى در قالب سريه‌ها و غزوات، بيشتر جنبه دفاعى داشته و كمتر به فتوحات منتهى گرديده است.

١. فتح‌المبين عصر پيامبر (ص) فتح مكه در سال (هشتم ه‌. ق) مى‌باشد كه از نظر اهميت و موقعيت در حدى است كه در واقع با اين فتح، پيروزى اسلام تضمين گرديد و دوران حصار و خطرات جدى به پايان رسيد.

به دنبال فتح مكه گرچه فتح طائف و نيز غزوه تبوك به نتايج مطلوب نرسيد اما اسلام توانست با استقرار حاكميت خود در حاشيه جنوبى شبه جزيرة‌العرب يعنى يمن، به عنوان قدرت بى رقيب در حجاز ظاهر گرديده و قطب سوم نيرومندى در برابر دو قطب سياسى نظامى آن زمان يعنى ايران و روم بوجود آورد.

٢. پس از رحلت پيامبر اسلام (ص) سپاهيان اسلام توانستند يمانه، انبار، عين التمر، بخشى از شام، بخشى از عراق، حيره و ماوراء حيره را به تصرف درآورده و بر سراسر حجاز و شبه جزيرة‌العرب مسلط گردند.

٣. فتح كامل شام در سال (١٤ ه‌. ق) انجام پذيرفت و عمليات جبهه شمالى، اقتدار روم را آسيب‌پذير ساخت و زمينه پيشرفتهاى بعدى را فراهم نمود و بزودى با سقوط دمشق، محورهاى شمالى شامل بعلبك، حمص، قنسرين، رستن، انطاكيه، لاذقيه، جبله، بالياس، طرطوس، طرابلس، بيان و نيز شهرهاى ساحل جنوبى به متصرفات اسلام افزوده شد وايليا، قدس و غزه تحت حاكميت مسلمانان درآمد.

نيروهاى نظامى مدينه كه در سال سيزدهم هجرى از سه محور پيش مى‌رفتند سرانجام توانستند شهرهاى ساحلى مديترانه را يكى پس از ديگرى تسخير نمايند و بر دريا مسلط شوند كه اين خود به معنى تسلط كامل بر شاهراه آسيا، اروپا و افريقا به شمار مى‌رفت.

لكن دستور خليفه مبنى بر متوقف كردن عمليات دريايى، مسلمانان را از پيشرفت دريايى به سوى اروپا و افريقا براى مدتى بازداشت.

٤. پيشروى نيروهاى تحت فرماندهى سعد بن وقاص در جبهه شرقى، فتوحات عراق