اشغال سرزمين اسلامى اندلس در تاريخ گذشته و تصرف نظامى برخى از كشورهاى اسلامى توسط قدرتهاى سلطه‌جو در دويست سال اخير نمونه‌هايى از اين نوع شكست مى‌باشد.

٤. شكست دكترين و استراتژى نظامى

فروپاشى اتحاد جماهير شوروى سابق نوع جديدى از شكست در برابر حريف مقتدرتر را مطرح كرد كه در واقع نوعى شكست دكترين و استراتژى نظامى به‌شمار مى‌رود.

هر چند شوروى سابق موفق گرديد پس از جنگ جهانى دوم از نظر تكنولوژى نظامى مانند سلاحهاى اتمى، موشكهاى قاره پيماى چندپيكانه و ماهواره‌ها پا به پاى رقيب خود آمريكا پيش رود ولى عواملى چون طرح جنگ ستارگان و استراتژى ناتو، مبنى بر استقرار سيستمهاى تعرضى بازدارنده موجب گرديد فاصله تكنولوژيكى دو رقيب با بهم خوردن موازنه قدرت نظامى تا آنجا پيش برود كه عملاً امكان بهره‌بردارى به موقع از امكانات نظامى گسترده و تكنولوژى اتمى پيشرفته از شوروى سابق سلب گردد. [١]

از سوى ديگر معمولاً دكترين و استراتژى نظامى از ايدئولوژى نشأت مى‌گيرد و به همين دليل، بسيارى معتقدند كه شكست شوروى سابق در واقع يك شكست ايدئولوژيك بود كه سرانجام با ضعفهايى كه در اقتصاد و سياست به‌دنبال داشت نتوانست پشتيبانى لازم را از دكترين و استراتژى نظامى خود به عمل آورد. [٢]

با توجه به اين واقعيت كه حفظ برترى تكنولوژى پيشرفته نظامى احتياج به تحقيقات مستمر و پرهزينه دارد، مى‌توان به عامل اصلى شكست شوروى سابق پى برد.

گرچه اين نوع شكست نظامى را كه ناشى از دكترين و استراتژى متكى به ايدئولوژى است در تاريخ تحولات نظامى اسلام نمى‌توان يافت و ايدئولوژى اسلام همواره عامل فتح و پيروزى براى مسلمانان بوده است اما انحراف از اين ايدئولوژى و دكترين نظامى اسلام (جهاد) در بسيارى از مقاطع تاريخ تحولات نظامى موجب شكست گرديده و

[١] . رك: ناصر ثقفى عامرى، ابتكار دفاع استراتژيك آمريكا يا جنگ ستارگان، ص ١٠٦.

[٢] . رك: رابرت والترز، دام سلاح هسته‌اى و راه گريز از آن، ترجمه محمدرضا فتاحى، ص ٨١ به بعد.