فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٣٣٩ - 3 اشغال نظامى و تصرف سرزمين

يكبار ديگر بر قرار سازد و روحيه سپاه اسلام را بازسازى كند و آنها را منسجم‌تر از گذشته براى حمله متقابل به سوى دشمن بكشاند.

[٢] . تسليم و بر زمين گذاردن سلاح

پايان دادن يك‌جانبه جنگ و تسليم شدن در برابر دشمن ممكن است ريشه در عوامل مختلفى از قبيل احساس بى‌فايده بودن جنگ و خونريزى، عدم امكان ادامه مقاومت و دفاع، امكان دستيابى به سازماندهى مجدد و شورش نظامى و يا بحران سياسى داشته باشد ولى در هر حال نوع بارزى از شكست نظامى را به‌دنبال دارد، چنانكه در تسليم و شكست آلمان و ايتاليا در جنگ جهانى دوم اتفاق افتاد.

نمونه اين نوع شكست را در تاريخ نظامى اسلام مى‌توان در جريان فتح مكه بوضوح مشاهده كرد كه قريش عليرغم حالت تهاجمى و تعرضى گذشته خود بدليل عدم توانايى در مقاومت و دفاع، ناگزير تسليم شدند. [١]

در آيه ٢٢ سوره فتح به اين نكته اشاره شده است:

(وَ لَوْ قٰاتَلَكُمُ اَلَّذِينَ كَفَرُوا لَوَلَّوُا اَلْأَدْبٰارَ).٢

[٣] . اشغال نظامى و تصرف سرزمين

اين نوع شكست كه در مواردى چون اشغال نظامى فرانسه توسط نيروهاى نازى ديده مى‌شود در واقع توأم با سقوط نظامى سياسى و خدشه‌دار شدن حاكميت ملى بوجود مى‌آيد و نوع ثابت و استمرار يافته آن هم اكنون در فلسطين اشغالى به چشم مى‌خورد.

قرآن هنگامى كه از بى‌خانمان شدن مسلمانان مكه توسط قريش متجاوز سخن به ميان مى‌آورد٣ در واقع به نوعى از اشغال سرزمين اشاره دارد كه نتيجه اين شكست

[١] . رك: تاريخ طبرى، ج ٣ ص ١٢٠ و نيل الاوطار، ج ٨ ص ١٧ و سنن بيهقى، ج ٩ ص ١١٨ و سيره ابن هشام، ج ٢ ص ٣٩٧.

[٢] . رك: تفسيرالميزان، ج ١٨ ص ٢٨٧ و تفسير فى ظلال القرآن، ج ٦ ص ٣٣٢٧ و تفسير روح المعانى، ج ٢٦ ص ١١٠ و تفسير فخر رازى، ج ٢٨ ص ٩٧.

[٣] . سوره‌هاى بقره، آيه ٢١٧، توبه، آيه ١٣، ممتحنه، آيه ٩، بقره، آيه ١٩١، آل عمران، آيه ١٩٥، حج، آيه ٤٠، حشر، آيه ٨، منافقون، آيه ٨ و انفال آيه ٢٠.