مواصلاتى، تداركات و پشتيبانى را مى‌بندد و هماهنگى عمليات رزمى را در هوا و زمين و دريا غيرممكن مى‌سازد و امكان استفاده از نيروهاى رزمنده را عملاً از ميان مى‌برد، به دنبال اين نوع عمليات تاكتيكى، سازماندهى نيروهاى طرف متخاصم، متلاشى و عملاً نيروها زمينگير و فرماندهى خنثى مى‌گردد. استمرار اين حالت موجب مى‌شود نيروى دفاعى به تدريج به تحليل رفته و پديده شكست نظامى تحقق پذيرد.

يكى از دلايل شكست مسلمانان در جنگ احد همين عامل فروپاشى سازماندهى و قطع ارتباطات واحدهاى رزمنده مسلمان بود كه به دليل عدم اطاعت از فرماندهى و ترك محل ديدبانى و رها كردن نقطه حساس آسيب‌پذير جبهه مسلمانان بوجود آمد و سپاه مشركين توانستند از آن گذرگاه از پشت‌سر مسلمانان دست به حمله بزنند و سازماندهى سپاه اسلام را متلاشى سازند. [١]

شيوه دفاعى ارتش هوازن و ثقيف در برابر سپاه منظم و مجهز ١ [٢] هزار نفرى اسلام كه با استفاده از سه اصل دفاعى: استتار، محاصره و غافلگيرى انجام گرفت موجب گرديد به هنگام ورود سپاه اسلام به درّه گذرگاه حنين، جنگجويان هوازن و ثقيف كه در كوههاى اطراف موضع گرفته بودند با حمله ناگهانى از هر طرف بسوى سپاه اسلام سرازير شوند و با ايجاد رعب و وحشت انسجام واحدهاى رزمنده اسلام را بر هم بريزند و آرايش نظامى آنان را دچار هرج و مرج سازند و براى مدتى هر چند كوتاه، سازماندهى آنان را متلاشى سازند.

فرار توأم با اضطراب، سراسيمگى و بلا تكليفى رزمندگان سپاه اسلام خود بر گسيختگى و بى‌نظمى افزود و كار را براى سازماندهى مجدد مشكلتر ساخت به طورى كه پيامبر (ص) كه با تعداد معدودى در مؤخر سپاه حركت مى‌كرد، يكباره در برابر صحنه كارزار كه مورد تاخت و تاز دشمن مهاجم بود قرار گرفت.

در چنين موقعيت حساس و خطرناك، پيامبر (ص) با استفاده از صداى رساى خود و ياران اندكش٢ توانست رابطه معنوى از هم گسيخته بين خود و رزمندگان در حال فرار را

[١] . رك: طبقات ابن سعد، ج ٢ ص ١٥٠، مغازى واقدى، ج ٣ ص ٨٩٧ و سيره ابن هشام، ج ٤ ص ٧٢.

[٢] . از ميان اين تعداد فداكار اندك، امير مؤمنان على (ع)، عباس، فضل بن عباس، اسامه و ابن حارث نقش بيشترى داشتند و دو پيام نيز در ايجاد رابطه مجدد اثر بيشترى داشت: جز سلامتى پيامبر (ص) و يادآورى فداكاريها و تعهدات گذشته سپاه اسلام.