فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٣٢٨ - مبحث سوم مرورى بر فتوحات اسلامى
مسلمان بربر توانست با عبور از تنگه بين اندلس و افريقا جنوب اندلس را فتح نمايد و با شكست و هزيمت نيروهاى اندلس اهالى شهرها با عقد قرارداد با طارق همپيمان شدند و شهرهاى اشبيليا، قرطبه، قرناطه، بيرة، طليطله، استرقه و برغش تا عمق اندلس به تصرف طارق درآمدند.
مرحله دوم:
پس از پيشروى طارق در عمق اندلس، موسى بن نصير كه فرماندهى كل نيروها را در افريقا بر عهده داشت هنگامى كه از مشكلات طارق در اندلس آگاهى يافت براى تكميل فتوحات طارق در اندلس در سال (٩٣ ه. ق) شخصاً عمليات را بر عهده گرفت و از محور ديگر وارد اندلس شد و به نيروهاى طارق پيوست.
طارق به دستور موسى بن نصير از محور شمالى اندلس به سوى فرانسه رهسپار گرديد و موسى خود عمليات عمقى را ادامه داد و چون مقاومتى در برابر نيروهايش باقى نمانده بود، سپاهيانش زبان به اعتراض گشودند كه ما را تا كجا مىخواهى پيش ببرى تا همين جا، همه چيز براى ما فراهم گشته است، موسى بن نصير گفت: اگر از من فرمان مىبرديد شما را با پيروزى از اندلس تا قسطنطنيه (از غرب تا شرق اروپا) مىرسانيدم.
بازگشت اين دو فرمانده به سال (٩٦ ه. ق) به دمشق بر اساس رويه سياسى بنىاميه كه پس از فتوحات همواره فرماندهان را به دمشق فرا مىخواندند و نتيجه زحمات آنها را به حاميانشان هديه مىدادند انجام پذيرفت و در مدتى كوتاه حكومت افريقا و اندلس بين بيست نفر از درباريان اموى دست به دست گشت و سرانجام عمر بن عبد العزيز در سال (٩٩ ه. ق) مسأله افريقا و اندلس را در سرلوحه برنامههاى خود قرار داد تا آنكه در سال (١٠٠ ه. ق) سمح بن مالك را به فرمانروايى آن سامان تعيين نمود.
پيشروى در افريقا:
سمح، در مدت كوتاهى توانست اداره امور افريقا و اندلس را سامان بخشد و به ادامه فتوحات گذشته همت گمارد، وى در سال (١٠١ ه. ق) عمليات را از محور شمالى اندلس دنبال نمود. در اين عمليات محورهاى عملياتى طارق و موسى بن نصير را رها كرده، محور جديدى را به سوى شمال غربى آغاز كرد و لكن در سال (١٠٢ ه. ق) پس از پيشروى در اين محور در برابر نيروهاى اكيتانى متوقف و خود نيز به شهادت رسيد.
جابهجايى قدرت در دولت اموى و بروز كشمكشها بين دو جناح اموى و عباسى، پيشرفت