و در يك مقابله نابرابر سپاه مقاومت بربر را متلاشى و روميان را تا دژهاى پشت جبهه و بربرها را تا كوهستانهاى شمالى عقب برانند و متصرفات افريقا را تا مغرب اقصى گسترش دهند.

زهير بن قيس، در يك حمله ناگهانى از سوى نيروهاى بيزانس كه از قسطنطنيه اعزام شده بودند به قتل رسيد و يك بار ديگر فاجعه كشته شدن عقبة بن نافع، به دست بربر، جهان اسلام را به سوگ نشانيد.

لكن شكست مسلمانان در مصر و افريقا بين سالهاى (٦٠ تا ٨٠ ه‌. ق) ريشه در مسائل داخلى و شورشها و قيامهايى داشت كه مداوم بر عليه دولت بنى‌اميه در جريان بود.

در سال (٨٠ ه‌. ق) حسان بن نعمان، كه با فرمان حكومت مصر مأمور فرونشاندن آشوب در قلمرو و فتوحات افريقا شده بود، طرابلس را مركز فرماندهى قرار داد و در مدت كوتاهى توانست كليه نيروهاى پراكنده مسلمانان را گردآورى و بسيج نمايد.

در ميان رزمندگان اسلام تعداد قابل توجهى از نيروهاى افريقايى كه مسلمان شده بودند حضور داشتند كه فرماندهى برخى از آنها در شاخه‌هاى عمليات محلى، نقش تعيين كننده داشت.

حسان بن نعمان، ابتدا به درهم كوبيدن دژهاى ساحلى روميان و نيروهاى بيزانس پرداخت و سپس با قطع راههاى مواصلاتى روم و افريقا قدرت مقاومت بربرها را متلاشى و كليه سرزمينهاى افريقاى شمالى و غربى را تا اندلس، آزاد نمود [١] . لكن ضعف حكومت مركزى شام بار ديگر فاجعه آفريد و نيروهاى بربر در اوراس (الجزاير فعلى) به فرماندهى زن كاهنه‌اى سازماندهى شد و در مدت كوتاهى نيروهاى حسان بن نعمان را تارومار و كليه متصرفات اسلامى را بدون معارض تحت سلطه خود در آورد و پس از راندن بازمانده نيروهاى حسان از افريقا به مركز خود در اوراس (الجزاير فعلى) بازگشت و لكن به‌خاطر خدماتى كه مسلمانان در افريقا انجام داده بودند با اسيران جنگى و مسلمانان ساكن افريقا رفتارى شايسته معمول داشت.

فرمانده و ملكه اوراس با اين تصور كه مسلمانان عرب چشم به ثروت افريقا دوخته‌اند براى اين كه بازگشت سپاه مسلمانان را ناممكن سازد سياست زمين سوخته را

[١] . رك: تاريخ كامل ابن اثير، ج ٤ ص ١٤٣.