فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢٨٥ - مفهوم «الغنيمة على ما حوى العسكر»

مفهوم «الغنيمة على ما حوى العسكر»

در برخى از روايات اهل بيت (ع) اين عبارت آمده است:

«انما تضرب السهام على ما حوى العسكر» [١]

و در برخى ديگر عبارت:

«الّا ما احتوى عليه العسكر» [٢]

ديده مى‌شود و در روايات اهل سنت نيز به «الغنيمة لمن شهد الوقعه» تعبير شده است. [٣]

مفهوم اين جمله آن است كه كليه كسانى كه در جبهه حضور يافته‌اند از غنايم سهمى خواهند برد.

در نظريات فقهى اين قاعده كلى در مواردى نقض شده است كه در اينجا به چند مورد اشاره مى‌شود:

١. زنان كه در جبهه حضور دارند از غنايم سهم نمى‌برند هر چند كه در جنگ مشاركت داشته باشند [٤] و پيامبر اكرم (ص) تنها به پرداخت «رضخ» و «نقل» درباره آنها اكتفا نمود. [٥]

٢. هرگاه بخشى از يك ارتش اسلام دست به عمليات جداگانه‌اى در جبهه ديگرى بزنند و جدا از بدنه اصلى اقدام به جنگ و غنيمت‌گيرى نمايند، كليه افراد ارتش در غنيمت اين گروه هر چند كه در جبهه آنها نبوده‌اند سهيم خواهند بود و نيز گروههاى ديگرى كه به مناطق ديگر جهت انجام مأموريتهاى نظامى اعزام شده‌اند همه و همه در غنايم حاصل از عمليات يك گروه شريك خواهند بود در حالى كه در جبهه آنان شركت نداشته‌اند.

در اين مسأله بجز بصرى از فقهاى اهل سنت كه ترديدى به خود راه نداده است [٦] و روايات فريقين نيز دلالت بر اشتراك همه افراد ارتش در غنيمت دارد.

در زمانى كه پيامبر (ص) در غزوه هوازن حضور داشت جمعى (سريه‌اى) را بجاى ديگرى اعزام نمود و آنان به غنايمى دست يافتند و پيامبر (ص) در اين غنايم همه سپاه را سهيم نمود.

همچنين افرادى كه از رزمندگان براى مأموريتهاى خاصى چون ديدبانى، راهنمايى،

[١] . همان، ص ٨٦-٨٧.

[٢] . همان، ص ٨٥.

[٣] . رك: سنن بيهقى، ج ٩ ص ٥٠.

[٤] . رك: جواهر الكلام، ج ٢١ ص ١٩١.

[٥] . رك: وسائل الشيعه، ج ١١ ص ٨٦.

[٦] . پيشين، ص ٢١٠.