فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢٨٢ - تقسيم غنايم جنگى

(خير بر پيشانى اسبان، تا آخرين روز حيات دنيا نقش بسته شده است).

لكن بسيارى از فقهاى اهل سنت براى چهارپايانى مانند شتر نيز سهمى از غنايم منظور داشته‌اند و براى رزمنده اسب‌سوار نيز سه سهم قائل شده‌اند هر چند كه داراى يك اسب باشد. [١]

در ميان فقهاى اهل سنت فقط ابو حنيفه نظرى مخالف دارد كه براى صاحبان يك اسب تنها دو سهم قائل مى‌باشد و وى در رد نظريه سه سهم گفته است: من دوست ندارم چهارپا را به انسان ترجيح دهم. [٢]

در صورتى كه سهام هر قدر باشد متعلق به رزمنده است نه اسب و رزمنده به‌خاطر هزينه بيشتر كه براى اسب يا اسبان متحمل مى‌شود و در پيشبرد جنگ و حيازت غنايم دارد سهم بيشترى را از آن خود مى‌سازد. در واقع مقايسه و تفاضل بين رزمندگان است نه بين رزمنده و اسب!

صاحب جواهر در مورد اختصاص امتياز سهم براى اسب چنين استدلال كرده است:

«اختصاص سهم براى اسب، در مذهب فقها در گذشته و حال بوده است و مخالفى در مسأله مشاهده نشده و از پيامبر اكرم (ص) روايتى در مورد سهم داشتن چهارپايانى غير از اسب نقل نشده است در صورتى كه در غزوات معمولاً چهارپايانى چون شتر وجود داشته و حتى در غزوه بدر هفتاد رأس شتر مورد استفاده بوده است و اصولاً در آن زمان بيشترين چهارپا نزد عرب، شتر بوده و هيچ‌گاه براى شتران سهمى منظور نگرديده است». [٣]

اين استدلال قابل مناقشه است. زيرا استفاده از شتران و چهارپايان ديگر در غزوات و عدم برخوردارى صاحبان آنها از سهم بيشتر به تنهايى، كافى در اثبات نظريه اختصاص نيست، ممكن است از اين چهارپايان تنها براى باربرى و نقل و انتقال وسايل استفاده مى‌كرده‌اند و كاربرى جنگى بويژه در جمع‌آورى غنايم كه نياز به سرعت عمل و تعقيب و گريز دارد از آنها امكان‌پذير نبوده است.

[١] . رك: سنن ابن ماجه، ج ٢ ص ١٠٢.

[٢] . رك: شرح السير الكبير، ج ٢ ص ١٧٦ و الخراج، ص ١٨.

[٣] . رك: جواهر الكلام، ج ٢١ ص ٢٠٤-٢٠٨.