فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢٨٠ - تقسيم غنايم جنگى

مقتضاى مفاد آيه خمس [١] ترجيح داده‌اند. لكن برخى ديگر از فقها مانند محقق حلى اين نظريه را مرجوح شمرده و خمس را از باقيمانده غنايم پس از جدا نمودن موارد ششگانه گذشته محاسبه نموده‌اند. [٢]

برخى ديگر از فقها مانند اسكافى و ابن حمزه از قدماى فقهاى شيعه محاسبه خمس را بر بعضى از موارد گذشته مانند مورد ششم مقدم داشته و موارد ديگر را بر خمس مقدم شمرده‌اند. [٣]

اين نظريه را مى‌توان به استناد روايت نبوى (ص):

«لا نقل الا بعد الخمس» [٤]

كه مورد ششم را به بعد از محاسبه خمس اختصاص مى‌دهد، ترجيح داد لكن اگر موارد ششگانه گذشته را از مصاديق درآمد كه در آيه خمس به تعبير

«ما غنمتم»

آمده به شمار آوريم خواه ناخواه در همه موارد ششگانه بايد خمس آنها پرداخت شود و اين مقتضاى اطلاق آيه خمس مى‌باشد.

٨. تقسيم اموال باقيمانده پس از كسر موارد قبلى بين رزمندگان و همه كسانى كه در جبهه حضور داشته‌اند حتى اطفال، هر چند كه پس از حيازت و قبل از تقسيم غنايم متولد شده باشند. [٥]

اين تعميم، نيروهاى تازه نفسى را كه به رزمندگان در جبهه ملحق مى‌شوند نيز شامل مى‌گردد هر چند كه موفق به مشاركت در جهاد نشوند. [٦] و همچنين نيروهايى كه در خدمت جبهه و جهاد به ديدبانى و يا كسب اطلاعات از دشمن اشتغال دارند، هر چند كه در جبهه حضور نداشته باشند، از غنايم برخوردار بوده و داراى سهم خواهند بود.

علامه حلى در كتاب «المنتهى» اين نظريه را مقتضاى فقه شيعه دانسته و بر آن چنين استدلال نموده است كه در فقه شيعه حضور و مشاركت در جنگ شرط برخوردارى از غنايم نيست و حضور در جبهه هر چند كه با عمل باشد نه حضور جسمى، كافى است. [٧]

[١] . انفال، آيه ٤١.

[٢] . همان.

[٣] . رك: علامه حلى، مختلف الشيعه، كتاب الجهاد، به نقل از همان، ص ١٩٧.

[٤] . رك: سنن بيهقى، ج ٢ ص ٦١٤ و كنز العمال، ج ٢ ص ٢٧٢.

[٥] . علامه حلى در النهايه، المنتهى و تذكره، بر اين نظريه ادعاى اجماع نموده است. به نقل از جواهر الكلام، ج ٢١ ص ١٩٩.

[٦] . رك: وسائل الشيعه، ج ١١ ص ٧٨.

[٧] . همان، ص ٢٠٠.