فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢٧٨ - تقسيم غنايم جنگى

اسلام نيز متداول بوده است كه چنين اشيايى را كه معمولاً مورد استفاده سلاطين و رؤساى دولتها بوده است براى شخص پيامبر (ص) و خلفا اختصاص مى‌داده‌اند.

در يك مورد خالد بن وليد شنل زربفتى را به مدينه آورد و تقديم پيامبر (ص) نمود.

لكن در سيره سياسى و حكومتى پيامبر (ص) و اميرالمؤمنين (ع) استفاده شخصى از اين اموال «صفو» ديده نشده است و حتى در مواردى هم تصريح به عدم استفاده از آنها به نفع بيت‌المال مسلمين شده است.

در يكى از خطبه‌هاى آغازين خلافت على (ع) چنين آمده است:

«اما انى و الله ما ارزؤكم من فيئكم هذا درهما "ما قام لى غرق بيثرب». [١]

(بدانيد بخدا سوگند من حتى پول سياهى از فىء و غنايم شما را به خود اختصاص نداده‌ام تا مادام كه مزرعه كوچكى در مدينه دارم).

به نظر مى‌رسد اين مورد از مقررات جنگى به‌خاطر رفع نزاع و اختلاف بين فرماندهان به صورت خاص و نيز در ميان رزمندگان به طور عام مى‌باشد كه به‌خاطر اشياء لوكس يا اختصاصى سران دشمن رقابت ناسالم و تبعيض ناروا رخ ندهد و بى‌شك امام چه به معنى بالاصاله آن كه معصوم مى‌باشد و چه به مفهوم نيابى آن كه به معنى دولت اسلامى و امامت نيابى فقهاى عادل مى‌باشد، از اين اموال آن‌گونه كه صلاح مسلمانان و شئونات امامت و احكام شريعت مطهر است استفاده مى‌نمايد.

مشهور بين فقهاى شيعه آن است كه جدا نمودن «صفوالمال» از غنايم در زمان قبل از تقسيم و قبل از جدا نمودن خمس انجام مى‌گيرد، چنانكه ساير مواردى كه قبلا" ذكر شد مانند «جعائل»، «سلب» و «رضخ» نيز قبل از تخمين و جداكردن حق دولت اسلامى محاسبه مى‌شود.

لكن علامه حلى در اين مورد ترديد نموده و جدا نمودن «صفوالمال» براى امام و «رضخ» براى نيروهاى امدادى را بعد از تخميس و از باقيمانده خمس (٨٠% باقيمانده) غنايم محاسبه نموده است [٢] و در هر حال خمسى بر آن تعلق نخواهد گرفت.

[١] . رك: روضه كافى، ص ١٨٢ و وسائل الشيعه، ج ١١ ص ٧٩.

[٢] . رك: المنتهى، كتاب الجهاد، به نقل از جواهر الكلام، ج ٢١ ص ١٩٦.