فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢٥٠ - مبحث چهارم انواع غنايم جنگى

قرائن موجود در آيه، مشمول «ما غنتم» نيز بوده است.

با اين وصف از نظر حكم شرعى و مقررات كاملا "با غنايم جنگى متفاوت مى‌باشد.

زيرا اراضى مفتوح‌العنوه متعلق به عموم مسلمانان مى‌باشد در حالى كه غنايم جنگى بايد به ترتيبى كه در آينده توضيح خواهيم داد تقسيم گردد.

در هر حال فقهاى شيعه عموما" غنايم جنگى را شامل موارد زير دانسته‌اند: [١]

١. اموال منقولى كه قابل جابه‌جايى و تملك است مانند كالاها.

[٢] . اموال غير منقول مانند اراضى و ابنيه.

[٣] . اسراى جنگى و سبى.

٤. اموال غير منقولى كه غير قابل تملك است مانند شراب و خوك.

نوع چهارم قهرا "از عنوان غنيمت خارج مى‌گردد و نه تنها براى مسلمانان غير قابل تملك مى‌باشد اصولا" بايد نابود گردند.

در صورتى كه اگر عنوان غنايم جنگى شامل نوع چهارم از اموال دشمن نگردد به كدام مجوز مى‌توان آنها را نابود كرد. آنچه در شريعت اسلام ممنوع است تملك مسلمان نسبت به اين‌گونه اشياء مى‌باشد، ولى مالكيت غير مسلمانان به عنوان يك قاعده عرفى مورد تاييد شريعت اسلام نيز مى‌باشد.٢

توجيه حكم فقهى جواز نابود كردن اين نوع اموال دشمن، يا به دليل عدم احترام مالكيت دشمن در حال جنگ (حربى) مى‌باشد و يا به اين لحاظ است كه اين‌گونه اموال جزئى از غنايم شمرده مى‌شود ولى بايد به مجرد دستيابى مسلمانان به آنها، نابود گردند.

به‌خاطر توجه به اين نكته بود كه محقق كركى بر علامه حلى در عبارت كتاب «قواعد» كه گفته است اين نوع كالا غنيمت نيست، ايراد گرفته و نوشته است چگونه است كه علامه از يك طرف غنيمت را به چند بخش تقسيم مى‌كند و اين مورد (كالاهاى غير قابل تملك) را نيز جزئى از آن بخشها قرار مى‌دهد و از سوى ديگر مى‌گويد چنين مواردى اصولا "از عنوان مقسم يعنى غنيمت خارج است.٣

[١] . همان.

[٢] . از اين‌رو اگر شراب يا خوك به عنوان مهريه در نكاح منظور شده باشد، محترم شمرده مى‌شود و اگر تبديل به كالاى حلال گردد به مالك اصلى برمى‌گردد.

[٣] . رك: جامع المقاصد، ج ٣ ص ٤٠١.