فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢٣٩ - غنيمت چيست؟

دارالحرب به‌دست مى‌آيد صدق مى‌كند.

لكن اين قيد به لحاظ مورد غالب است كه جنگ معمولا" در دارالحرب اتفاق مى‌افتاده است و به همين دليل در برخى از روايات در جنگهاى دريايى مكان جهاد و غنيمت‌گيرى دريا و كشتى‌هاى دشمن ذكر شده است. [١] و در مواردى هم جنگ در بيرون از سرزمينهاى دارالاسلام و دارالحرب به وقوع مى‌پيوندد.

اگر بجاى قيد مكانى دارالحرب منطقه جنگى را معيار قرار دهيم در اين صورت مى‌تواند، غنيمت كليه موارد نامبرده و نظاير آن را شامل گردد.

در هر حال غنايم جنگى به اموالى گفته مى‌شود كه در جنگ از طريق اعمال قوه قهريه، جنگ و بكارگيرى ابزار جنگى به دست آمده باشد. [٢]

بنابراين به اموالى كه به صورت غارت و سرقتهاى مسلحانه و تهاجم يك جانبه به‌دست مى‌آيد غنيمت اطلاق نمى‌گردد.

فقهاى شيعه حالات مختلف دستيابى به اموال دشمن را به سه صورت زير بيان نموده‌اند: [٣]

١. جهادگران رزمنده در جنگ با دشمن به طريق غلبه بر اموالى دست يابند. اين نوع را فقها غنيمت جنگى شمرده‌اند.

٢. به چنگ آوردن اموال دشمن با آگاهى و حضور وى به طريق ناشناخته‌اى كه براى دشمن قابل پيش‌بينى و پيش‌گيرى نباشد؛ فقها اين نوع مال را به عنوان «مختلس» ياد كرده‌اند.

٣. به چنگ آوردن مخفيانه اموال دشمن كه به آن سرقت گفته مى‌شود.

٤. اموالى كه دشمن پس از تخليه سرزمين خود بجاى مى‌گذارد.

٥. اموالى كه در محل استقرار دشمن يافت مى‌شود، بدون آنكه مالك آن مشخص

[١] . در روايت ديگر حفص از امام صادق (ع) چنين آمده است:

«سريه كانوا فى سفينه فقاتلوا و غنموا و فيهم من معه الفرس و انما قاتلوهم فى السفينه» رك: وسائل الشيعه، ج ١١ ص ٧٩.

[٢] . عبارت فقها در اين مورد چنين است: «الذى هو ما اخذته الفئه المجاهدة بالقهر و الغلبه و الحرب و ايجاف الخيل و الركاب» رك: جواهر الكلام، ج ٢١ ص ١٤٧.

[٣] . رك: جامع المقاصد، ج ٣ ص ٤٠٠.