فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢٠٩ - الف - نظريه شيخ طوسى و اكثر فقهاى شيعه

است كه نبايد كشته شود و پس از پايان جنگ كه شروع به اسير گرفتن مى‌شود و هرگز اسيرى كشته نمى‌شود.

٦. در اين حديث تجويز نوعى مثله كردن دشمن شده به اين صورت كه دست و پاى دشمن بريده شود و سپس بگذارند در خون خود بغلطد و به تدريج با شكنجه بميرد در حالى كه اين حالت در واقع همان قتل با شكنجه و يا قتل صبرا "هست كه در روايات از آن منع شده است. [١]

٧. اصولاً موضوع برده گرفتن اسراى جنگى در كلام فقها در دو مورد مطرح شده است:

مورد اول: درباره زنان و كودكان دشمن در جبهه جنگ است كه تنها مستند استرقاق در اين مورد يك روايت مرسل نبوى است [٢] كه مفاد آن عمل پيامبر (ص) مبنى بر استقراق زنان و كودكان دشمن مى‌باشد. [٣]

مورد دوم: درباره رزمندگان مردى است كه پس از پايان جنگ اسير شده‌اند و مستند آن نيز همين روايت ضعيف مى‌باشد.

چگونه مى‌توان مسأله بسيار مهمى چون استرقاق يا استعباد و برده گرفتن مردان، زنان و كودكان دشمن را با دو روايت ضعيف با اين همه اشكالات به اثبات رسانيد.

٨. در هر حال استرقاق حتى بر اساس نظريه شيخ طوسى و فتواى مشهور فقها واجب نيست و امام يا نماينده او مى‌تواند «منّ يا فدا» را انتخاب نمايد. چنانكه در جريان فتح مكه، پيامبر اكرم (ص) تنها «منّ‌» را انتخاب و همه اهل مكه را آزاد نمود. [٤]

بنابراين، مى‌توان گفت كه استرقاق در صورت قبول آن به عنوان يكى از راههاى تعيين سرنوشت اسيران جنگى در واقع نوعى پيش‌بينى مقابله به مثل مى‌باشد كه در صورت انتخاب اين راه‌حل از طرف دشمن، دولت اسلامى هم بتواند از باب مقابله به مثل رفتار مشابهى را اتخاذ نمايد.

قابل ترديد نيست كه انتخاب دو راه‌حل ديگر يعنى «منّ‌» و «فدا» نيز بر اساس مصلحت و با توجه به تصميمات دشمن در مورد اسراى مسلمان صورت مى‌گيرد و

[١] . رك: سنن بيهقى، ج ٩ ص ٦٨ و نيل الاوطار، ج ٨ ص ١٤١، جامع‌الاحاديث، ج ١٣ ص ١٧٦.

[٢] . رك: سنن بيهقى، ج ٩ ص ٧٨.

[٣] . رك: جواهر الكلام، ج ٢١ ص ١٢٠.

[٤] . رك: تاريخ طبرى، ج ٣ ص ٦١.