٩. در پايان اين مرور گذرا بر تاريخ تلخ و رقتبار اسراى جنگى بجاست كه اشاره‌اى بر سرگذشت مرگبار اسراى ايرانى در بيغوله‌ها و دالانهاى مرگ رژيم بعثى عراق داشته باشيم [١] .

الف -

گورهايى كه زنان و دختران پس از شكنجه به طور دسته‌جمعى در آنها مدفون شده‌اند.

ب -

هزاران پيرمرد و پيرزن غير نظامى كه صرفاً براى ايجاد تعادل ظاهرى در تعداد اسيران ايرانى و عراقى، در بدترين شرايط زندانى شده‌اند و تنها وقايع زندانهاى موصل و قادسيه براى افشاى جنايات جنگى رژيم عراق كافى است [٢] .

ج -

اعمال جنايتبارى چون فروش اسراى ايرانى، شكنجه با كابل، زجركشى اسرا در برابر چشمان اسراى ديگر، بيگارى با اعمال شاقه و خلاف شئونات اسرا، وادار كردن اسرا به خدمات پشتيبانى نظامى، عدم مداواى بيماران و مجروحان عفونى، آتش زدن پاها و ساير اعضاى بدن اسرا، ممانعت از انجام فرايض و مراسم مذهبى، اهانت به مقدسات مذهبى و اعتقادى آنان، تشنه زير آفتاب داغ نگهداشتن، بستن پا به پنكه سقفى، نگهداشتن اسرا در جاهاى كثيف و فاقد كمترين امكانات بهداشتى، اسكان هر پنجاه نفر در يك اطاق كوچك كه با بلوكهاى سيمانى توسط اسراى زير شلاق، ساخته مى‌شد، شكنجه با شوك برقى، ناخن كشيدن از انگشتان دست و پا، محروميت از آفتاب و فضاى آزاد و ضرب و جرح اسراى عزادار حسينى، و ده‌ها نمونه ديگر شكنجه كه در تاريخ نيز كم نظير بوده است [٣] .

١٠. در مورد قرن بيستم نيز ذكر اين نكته كافى است كه تنها در جريان جنگ جهانى اول از تعداد ٦٥ ميليون سرباز تعداد ٩ ميليون كشته و ٢٩ ميليون معلول و ٥ ميليون مفقود و تعداد انبوهى اسير شدند و رفتار با اين اسيران به حدى دردناك و وحشيانه بود كه توصيف آن در قالب كلمات نمى‌گنجد.

[١] . رك: تولدى ديگر در اسارت، ص ٢٥٥ به بعد.

[٢] . رك: گزارش روزنامه جمهورى اسلامى ايران، مورخ ٦١/١/٢٤.

[٣] . رك: جرايد زمان جنگ و گزارشهاى اسراى بازگشته و مجموعه نوشته‌هاى آزادگان سر فراز و گزارشهاى صليب سرخ جهانى و هلال احمر جمهورى اسلامى ايران.