فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ١٦٤ - تفسير و تحليل

بى‌سرپرست گذاردن و رها نمودن سنگرها و پاسگاههايى كه ما به تو واگذار نموده‌ايم، در شرايطى كه در آنجا نيروى مدافع وجود نداشته بى‌شك نظريه‌اى بى‌بنياد است. تو با چنين عملى گويى پلى شده‌اى براى هر كدام از دشمنانت كه بخواهد بر دوستانت هجوم برد. نه بازوى نيرومندى براى دفع دشمن دارى و نه شوكت دشمن را مى‌شكنى. نه از مردم شهر دفاع مى‌كنى و نه از فرماندهى و پيشوايى خود مردم را كفايت و بى‌نياز مى‌نمايى).

اين فراز قسمتى از نامه‌ايست كه امام به كميل بن زياد به هنگامى كه از طرف امام فرماندار شهر هيبت بوده نوشته و شيوه دفاعى وى را در برابر تهاجم نيروهاى دشمن مورد انتقاد قرار داده است.

انتقاد از اينكه به جاى دفاع در برابر تهاجم دشمن به شهر و پاسدارى از سنگرها و پاسگاههاى نظامى شهر، دست به تهاجم متقابل زده و شهر قرقيسيا و قسمتى از سواحل مرز آبى فرات را كه در دست عمال معاويه بوده است، مورد هجوم و تعرض قرار داده و با ظلم از ظالم انتقام گرفته است.

مردم قرقيسيا مانند مردم شهر انبار كه مورد هجوم عناصر مزدور معاويه قرار گرفته‌اند، بخشى از ملت مسلمان و يا تبعه كشور اسلامى بوده و سلطه غاصبانه معاويه بر اين مناطق، دليل سلب حقوق آنها نمى‌باشد و هجوم و چپاولگرى عمال معاويه مجوزى بر عملكرد متقابل نخواهد بود.

تفسير و تحليل

نفى صريح شيوه‌هاى مقابله به مثل در برابر دشمن كه در قرآن از آن به صراحت نهى شده است.

ط -

(وَ لاٰ يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلىٰ أَلاّٰ تَعْدِلُوا اِعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوىٰ)‌.١

«دشمنى گروهى از افراد نبايد شما را در مسير بى‌عدالتى قرار دهد. عدالت پيشه كنيد، زيرا كه عدالت به راه تقوى نزديكتر است».

شيوه‌هاى ناپسند دشمن شما را به عمل متقابل مشابه آن وادار نكند شما كوشش

[١] . مائده، آيه ٨.