به خاطر سوء استفاده‌هايى كه خلفا و سلاطين و امراى جور از اين مقام و افرادى كه به عنوان عريف شناخته مى‌شوند مى‌نمودند، در تعدادى از روايات از عمل «عرافه» نكوهش شده و آن را مشاركت در قتل مردم [٢] و موجب گرفتارى در روز جزا خوانده‌اند.

پيامبر اكرم (ص) فرمود: كسى كه مسؤوليت «عرافه» را بر عهده بگيرد، روز قيامت در حالى كه دستهايش برگردن آويخته محشور مى‌شود؛ اگر در عمل خود درستكار بوده و به امر خدا رفتار نموده باشد، آزاد مى‌گردد و اگر به كسى ظلم كرده باشد طعمه آتش مى‌شود. [٣]

امام على (ع) به يكى از ياران خود فرمود: «مبادا شغل عشارى و عريفى را بپذيرى». [٤]

در حديث ديگر آمده است كه رسول اكرم (ص) به يكى از يارانش فرمود: «چه خوب بود كه در حالى از دنيا مى‌رفتى كه نه اميرى، نه كاتبى و نه عريف». [٥]

اين احاديث خطير بودن مسؤوليت «عرافت» را بيان مى‌كند كه بسيارى از اشخاص به دليل عدم توانايى براى تحمل اين مسؤوليت سنگين نبايد آن را بپذيرند. لكن چنانكه اشاره شد پيامبر اكرم (ص) از شبكه عريف و نقيب استفاده نموده [٦] و در حكومت امام على (ع) نيز در مواردى عريفان براى انجام مسؤوليتهايى بكار گماشته شده‌اند.

هنگامى كه حنظلة بن ربيع، عليرغم بيعتش با امام (ع) به سوى معاويه گريخت به دستور امام (ع) عريف قوم وى احضار گرديد و توسط وى (عريف) خانه حنظله منهدم شد.

در مورد ديگر مقدارى عسل و مواد غذايى كميابى از همدان به خدمت امام على (ع) آوردند، امام (ع) عريفها را احضار و توسط آنها كليه آن مواد غذايى را بين ايتام كوفه

[١] . رك: المنتهى، ج ٢ ص ٩٥٨ و تحرير الاحكام، ج ١ ص ١٤٨.

[٢] . امام صادق (ع) به عقبة بن بشر كه درباره عريف شدنش سؤال كرد فرمود: «فتشركهم فى ذمه» رك: وسائل الشيعه، ج ١١ ص ٢٨٠.

[٣] . رك: من لا يحضره الفقيه، ج ٤ ص ١٨.

[٤] . رك: وسائل الشيعه، ج ١٢ ص ٢٣٤.

[٥] . رك: سنن ابى داود، ج ٣ ص ١٣٢.

[٦] . ابن حجر در الاصابه نقل مى‌كند كه جندب بن نعمال خدمت رسول خدا (ص) رسيد و آن حضرت وى را به سمت عريف قومش منصوب نمود. ج ١ ص ٢٥١ در قضيه هوازن نيز رسول خدا (ص) به عريفهاى آنها مراجعه نمود. تفسير قرطبى، ج ٦ ص ١١٢-١١٣.