فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ١١٦ - شبكه اطلاعاتى عريف و نقيب

و احوال مردم را عهده‌دار بوده و به علت شناخت صحيحى كه در مورد گروهها و شخصيها داشته، به عنوان مسؤول و سرپرست انتخاب مى‌شده است. [١]

در نظام امامت نيز «اعراف و نقبا» در واقع نقش رابط بين گروهها و واحدهاى اجتماعى با امام را بر عهده داشته‌اند و امام اطلاعات لازم براى تصميم‌گيريها را از عريف‌ها و نقيب‌ها كسب مى‌نمود و معمولا "براى اين مسؤوليتها افراد شايسته‌اى كه اطلاعات دقيق و عميقى را در رابطه با واحدهاى مختلف اجتماعى و شخصيتها داشتند انتخاب مى‌شد.

شبكه اطلاعاتى «عرافت» و «نقابت» بيشتر در مسائل نظامى و دفاعى مورد استفاده قرار مى‌گرفت و به همين لحاظ برخى آن را صرفاً مربوط به جنگ دانسته و مقام عريف و نقيب را يك رتبه نظامى در سلسله مراتب فرماندهى در جهاد تلقى نموده‌اند.

در روايات آمده است:

«العرافة حق و العرفاء فى النار» [٢]

عرافت شغلى است به صلاح مردم و لازم براى حسن جريان امور و شايسته يك جامعه مطلوب، لكن بيشتر آنان كه به كار «عرافت» مى‌پردازند به خاطر ظرافت كار «عرافت» و لغزشهايى كه پيدا مى‌كنند گمراه و به سرنوشت عذاب آتش گرفتارند.

مانند قضاوت كه شغلى شريف و عبادتى بزرگ و وظيفه‌اى خطير و مهم در احياى عدالت در جامعه است ولى بيشتر كسانى كه به اين امر مهم مى‌پردازند اهل آتشند.

علامه حلى در كتاب «تذكرة الفقهاء» مى‌نويسد:

بر دولت امام لازم است كه ديوانى را براى ثبت اسامى قبايل، گروهها و مستمرى آنها داشته باشد و براى هر كدام عريفى بگمارد كه نشانه گروه خود را به همراه داشته و براى هر كدام مشخصات و پرچم معين نمايد، چنانكه رسول خدا (ص) در جريان فتح خيبر براى هر ده نفر يك عريف معين نمود. [٣]

علامه در كتابهاى فقهى ديگرش به استناد آيه: (وَ جَعَلْنٰاكُمْ شُعُوباً" وَ قَبٰائِلَ لِتَعٰارَفُوا) مى‌نويسد: دولت امام بايد در سپاه خود تقسيم‌بندى منظمى را اعمال نموده و آنها را در

[١] . رك: تفسيرالمنار، ج ٦ ص ٢٨٠.

[٢] . رك: نهايه ابن اثير، ماده عرف و لسان العرب، ج ٩ ص ٢٣٨.

[٣] . رك: تذكره الفقهاء، ج ١ ص ٤٣٧.