فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ١١٥ - شبكه اطلاعاتى عريف و نقيب

قرآن لزوم «حذر» و هشيارى كامل در برابر دشمن را در راستاى تضمين امنيت جامعه اسلامى از حالت جنگ و مخاصمات مسلحانه توسعه داده و حتى در برابر توطئه‌هاى سياسى منافقين نيز آن را واجب شمرده‌است:

(وَ إِذٰا رَأَيْتَهُمْ تُعْجِبُكَ أَجْسٰامُهُمْ وَ إِنْ يَقُولُوا تَسْمَعْ لِقَوْلِهِمْ كَأَنَّهُمْ خُشُبٌ مُسَنَّدَةٌ يَحْسَبُونَ كُلَّ صَيْحَةٍ عَلَيْهِمْ هُمُ اَلْعَدُوُّ فَاحْذَرْهُمْ قٰاتَلَهُمُ اَللّٰهُ أَنّٰى يُؤْفَكُونَ‌).١

(وقتى نگاهشان مى‌كنى وضع ظاهريشان تو را به اعجاب وا مى‌دارد اگر حرفى بگويند گوش فرا مى‌دهى، آنان در برابر حوادث، چون چوبى به ديوار تكيه داده شده هستند، هر صدايى كه مى‌شنوند تصور مى‌كنند كه دشمن است، از اينان بر حذر باش، خدا بكشدشان به كجا كشانده مى‌شوند).

برخى از مفسران (فَاحْذَرْهُمْ) را به دو گونه تفسير نموده‌اند:

الف - برحذر باش و هشيار كه به گفته‌هايشان اعتماد نكنى و فريب اعمال ظاهرپسندشان را نخورى.

ب - برحذر باش و هشيارى خود را در مورد امكان همكارى آنان با دشمن و ضربه زدن به يارانت حفظ نما. [٢]

شبكه اطلاعاتى عريف و نقيب

دو واژه «عريف» و «نقيب» در تاريخ و متون اسلامى نشانگر سابقه ممتد شبكه اطلاعاتى در تفكر دينى به‌طور عام و انديشه اسلامى به‌طور خاص مى‌باشد.

«عريف» به كسى گفته مى‌شد كه مسؤوليت خاصى را در زمينه شناخت خصوصيات و اخبار قوم، قبيله و اشخاص داشته و در موقعيتهاى مناسب مورد مشاهده مسؤولان قرار گرفته و اطلاعات لازم را در اختيار آنان قرار مى‌داد و به خاطر اين خصوصيت به سرپرستى آنها گمارده مى‌شد. [٣]

«نقيب» مترادف با «عريف» نيز به كسى اطلاق مى‌شد كه مسؤوليت نظارت بر اوضاع

[١] . منافقون، آيه ٤.

[٢] . رك: تفسير قرطبى، ج ١٨ ص ١٢٤ و التبيان، ج ١٠ ص ١٢ و مجمع البيان، ج ١٠ ص ٢٩٠.

[٣] . رك: لسان العرب، ج ٩ ص ٢٣٨ و النهاية ابن اثير، ماده عرف.