ترجمه شرح نهج البلاغه - ابن ميثم بحرانى ت محمدى مقدم و نوايى - الصفحة ١٣٣ - فصل دوم - اقسام نظم

لَكُمُ اللَّيْلَ وَ النَّهارَ لِتَسْكُنُوا فِيهِ وَ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ» [١]. و نزديك به اين آيه است از نظر مفهوم اين كه لفظى را بياورى و چنين پندارى كه نياز به توضيح و شرح دارد و سپس تفسير آن را ذكر كنى، مانند سخن خداوند متعال: «يَوْمَ يَأْتِ لا تَكَلَّمُ نَفْسٌ إِلَّا بِإِذْنِهِ فَمِنْهُمْ شَقِيٌّ وَ سَعِيدٌ فَأَمَّا الَّذِينَ شَقُوا فَفِي النَّارِ ...» [٢].

وجه دهم تعديد: عبارت است از مرتب ساختن چندين اسم مفرد در نظم و نثر به سبك واحدى. چنان كه اگر رعايت ازدواج يا تجنيس يا مطابقه يا مقابله شود بسيار زيبا خواهد بود مانند سخن عرب «فلان شخص اهل حلّ و عقد، ردّ و قبول، امر و نهى و اثبات و نفى است» و مانند شعر متنبّى:

(در اين شعر نيزه و شمشير و كاغذ و قلم داراى وجه تعديد است.)

وجه يازدهم تنسيق الصفات: پى در پى آوردن چند صفت را براى موصوف تنسيق الصفات مى‌گويند. مانند فرموده حق تعالى: «هُوَ اللَّهُ الَّذِي لا إِلهَ إِلَّا هُوَ الْمَلِكُ الْقُدُّوسُ السَّلامُ» [٤]. و مانند: «يا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِنَّا أَرْسَلْناكَ شاهِداً وَ مُبَشِّراً وَ نَذِيراً» [٥]. و مانند: «وَ لا تُطِعْ كُلَّ حَلَّافٍ مَهِينٍ» [٦] تنسيق الصفات در آغاز

[٢] سوره هود (١١): آيه (١٠٥): روزى فرا رسد كه هيچ كس بدون اجازه خدا سخن نگويد، برخى شقى و برخى سعيد خواهند بود، امّا آنها كه شقى هستند در آتشند ...

[٣]

[٤] سوره حشر (٥٩): آيه (٢٢): خداوند كسى است كه جز او خدايى نيست، او صاحب اقتدار، منزّه از زشتيها ....

[٥] سوره احزاب (٣٣): آيه (٤٥): اى رسول ما تو را به رسالت فرستاديم تا بر نيك و بد خلق گواه باشى و خوبان را به رحمت الهى مژده دهى و بدان را از عذاب خدا بترسانى.

[٦] سوره قلم (٦٨): آيه (٨): پس تو هرگز از مردم كافرى كه آيات خدا را تكذيب مى‌كنند پيروى مكن.