ترجمه شرح نهج البلاغه - ابن ميثم بحرانى ت محمدى مقدم و نوايى - الصفحة ١٧٨ - بحث ششم - محسنات خطابه

نمى‌كند و لفظ مفرد مى‌آورد. و گاهى تفصيل مطلوب است و گاهى زينت كلام در طولانى بودن آن است. در اين صورت حدّ و رسم را ذكر مى‌كند.

گاهى لفظ خاص مفرد به دليل زشت بودنش به كلمه ديگرى تبديل مى‌شود، مانند اين كه عورت مرد و زن و عادت ماهانه را به جاى اسامى صريح آنها به كار مى‌برند. بيشترين مورد به كار بردن اين كلمات در افراط مدح و ستايش است، بنا بر اين از تصريح به نامهاى حقيقى اين امور به خاطر عظمت و احترام مجلس پرهيز مى‌شود.

موارد ديگرى كه اين الفاظ به كار مى‌روند وقتى است كه از ذكر آنها معذور باشند بخصوص وقتى بخواهند شنونده را بترسانند.

٨- سخن را با رعايت فاصله‌هاى مناسب زينت دهد. يعنى سخن داراى مصرع، سجع و وزن مختصرى باشد نه وزن حقيقى مانند سخن على (ع): امّا بعد انّ الدّنيا قد ادبرت و اذنت بوداع و انّ الاخرة قد اقبلت و اشرفت باطّلاع، «همانا دنيا پشت كرد و اعلان خدا حافظى نمود و آخرت روى آورد و به رسيدن خود اطلاع داد.» ميان جمله اول و جمله دوم رعايت سجع شده است، و سجع در بيان حضرت سجع متوازن است و چنان كه مى‌دانيد سجع متوازن به ذهن انسان نزديكتر است.

سزاوار است كه فاصله‌هاى سخن را طولانى نكنى تا بخش اول سخن فراموش نشود و طولانى نكنى تا براى ذهن روشن باشد و در نتيجه متوالى بوده و سخن در ذهن استوار شود.

فاصله‌هاى سخن داراى اقسامى است و جايگاه فاصله را مقسّم مى‌نامند، چنان كه در مثال توصيف فرشتگان ذكر شد. گاهى اين اقسام متقابلند مانند سخن حضرت على (ع): امّا الآمرة البرّة فيعمل فيها التقىّ و امّا الآمرة الفاجرة فيتمتّع فيها الشّقى، «در حكومت نيكوكار پرهيزگاران فعّالند و در حكومت فاجر