ترجمه شرح نهج البلاغه - ابن ميثم بحرانى ت محمدى مقدم و نوايى - الصفحة ٧٦ - بحث اول - در مورد تجنيس(هم جنس بودن) است

اضافه در وسط كلمه باشد مانند: كبد كبيد: «دشوارى سخت». و يا در آخر كلمه افزوده شود مانند سخن بعضى از عرب: فلان سال من احزانه، سالم من زمانه:

«فلانى چون از غمهايش مى‌گذرد از روزگار در امان است». و مانند شعر ابى تمام:

در مثال اول بين سال و سالم و در مثال دوّم عواص و عواصم، قواض و قواضب كه در كلمه دوّم يك يك حرف نسبت به كلمه اوّل اضافه شده است جناس ناقص است.

ممكن است گاهى ميان دو كلمه مفرد به وسيله يك حرف يا دو حرف (متنوّع) اختلاف باشد. مورد اختلاف گاهى در اوّل كلمه است مانند قول عرب:

بينى و بينكم ليل دامس و طريق طامس: «بين من و شما شب تاريك است و راه ناپيدا». كه بين دامس و طامس با اختلاف در حرف اوّل جناس ناقص است. و گاهى مورد اختلاف در وسط كلمه است مانند قول عرب: ما خصّصتنى و لكن خسّستنى، «مرا ممتاز نساختى بلكه خوار كردى»، كه در اين مثال مورد اختلاف (ص) و (س) است كه از دو نوع مختلف ولى از نظر صدا به هم نزديكند.

به اين تجنيس مشابه و كمياب نيز گفته‌اند.

گاهى اختلاف در نوع حروف و در آخر كلمه است مثل سخن پيامبر (ص):

الخير معقود بنواصى الخيل: «سعادت و نيك بختى به پيشانى اسبها بسته است»، (منظور اسبان مجاهدان فى سبيل اللّه است) كه در اينجا بين خير و خيل تجنيس ناقص است، زيرا «ر» و «ل» دو نوع حرف است.

گاهى اختلاف به واسطه دو نوع حرفى است كه از نظر مخرج به هم نزديك نيستند ممكن است اين حروف در آخر، وسط، يا اوّل كلمه باشد. در آخر كلمه‌