ترجمه شرح نهج البلاغه - ابن ميثم بحرانى ت محمدى مقدم و نوايى - الصفحة ٥٠٩ - فرموده است و طفقت ارتئى بين ان اصول بيد جذاء او اصبر على طخية عمياء

١- سالمندان ناتوان و ضعيف مى‌شوند، ٢- جوانان پير مى‌شوند، ٣- مؤمن كوششگر در راه حق و مدافع آن از اين آميختگى، سختيهاى زيادى مى‌كشد و كوشش فراوانى مى‌كند تا (عمرش به پايان رسيده) و به لقاء اللّه برسد.

بنا به قولى مؤمن براى وصول به حقّش كوشش فراوان مى‌كند ولى تا فرا رسيدن مرگش به حقّش نمى‌رسد.

(٢٦١٣- ٢٦٠٨) امام پس از ترديد و دو دلى به برترى رأى خود در انتخاب قسم دوّم، يعنى صبر و ترك قيام در امر خلافت اشاره مى‌كند، به نظر من با اين گفته‌اش، صبر در برابر مشكلات و عدم قيام با شمشير به عقل نزديكتر و به نظام اسلام سزاوارتر است. دليل برگزيدن قسم دوّم روشن است، چون مقصود امام على (ع) از رقابت بر سر خلافت اقامه دين و به اجرا در آوردن قواعد اسلام طبق قانون معتدل و نظام بخشيدن به كار مردم بود، چنان كه مقصود همه پيامبران (ص) همين است. درگير شدن امام (ع) با رقباى خود بر سر امامت با اين كه ياورى نداشت به نتيجه‌اى نمى‌رسيد، بعلاوه در اين قيام امور مسلمين منشعب، تفرقه كلام پيدا مى‌شد و بخصوص در ميانشان فتنه‌ها به وجود مى‌آمد با توجّه به اين كه اسلام نوپا و هنوز علاقه به آن در دلها رسوخ نكرده و شيرينى آن را در نيافته بودند. علاوه بر اين منافقان و مشركان، اين دشمنان اسلام، در همه جا در نهايت قدرت بودند. با اين وصف و ملاحظه اين احوال براى آن حضرت بر پا كردن جنگ و نزاع براى به دست آوردن خلافت، بر خلاف آن چيزى بود كه آن حضرت از جنگ منظور داشت. از طرفى صبر و ترك مقاومت در مقابل مدعيان براى به دست آوردن خلافت، هر چند بر حسب آنچه امام (ع) در اين خطبه ذكر كرده است موجب اختلال در دين بود و اگر آن حضرت خلافت را در دست مى‌داشت نظم امور