ترجمه شرح نهج البلاغه - ابن ميثم بحرانى ت محمدى مقدم و نوايى - الصفحة ١٦٦ - بحث چهارم - در اقسام خطابه بر حسب اهداف آن

به امورى كه وضع جامعه را بهبود مى‌بخشد آگاه باشد توانايى لازم در تعادل بودجه كشور را داشته باشد و از حرفه‌هاى غير مفيد به حال جامعه، جلوگيرى كند. جلو اسراف را گرفته و هزينه‌ها را به اندازه لازم زندگى محدود كند. حوادث جزئى و فوايد تجربى را دقيقا بداند و آنها را حفظ و نگهدارى كند، زيرا آنها يادآورى و الگو مى‌باشند.

طرف مشورت در امر جنگ علاوه بر اين كه بايد انواع جنگها را بشناسد و اخبار جنگ گذشتگان و رسوم و آيين آنها را بداند، احاطه علمى كامل به وضع مردم شهر خود و جنگجويان و ساز و برگ و تعداد آنها و آگاهيهايشان در فنون جنگى، عادات و رسوم مردم شهر، پاكيزگى اخلاق و صفاى نيّتشان و يا ضدّ اينها را بداند تا در جنگ و كارزار بتواند در هر زمانى با توجّه به روحيه دشمن مقايسه كند، همچنين بايد تمام جزئيّات امور گذشته را در نظر بگيرد زيرا امور در مشابهتها سنجيده مى‌شوند و مورد استفاده قرار مى‌گيرند. از مطالعه دقيق اين احوال مقدّماتى به دست مى‌آيد كه در مشورت به كار مى‌آيد.

طرف مشورت در نگهبانى شهر شايسته است، تمام انواع نگهبانى را براى بلاد مختلف اعمّ از كوه و دشت و صحرا و دريا و آنچه كه در رابطه با اين خصوصيّات است و جايگاههاى اسلحه خانه را از نظر نزديكى و دورى و جاهاى بلند خوفناكى كه دشمن فريبكار در آن پناه مى‌گيرد بداند. به پاسدارى و مراقبت از مناطق فرمان دهد و در هر حال دقّت لازم را بكند، زيرا ممكن است دشمن بر اين امور آگاه شده باشد، بعلاوه بايد تعداد محافظان و نگهبانان و نيّتشان را بداند تا اگر تعدادشان كم باشد افزايش دهد و خيرانديشان را بجاى خائنين بگمارد. بايد به ميزان مواد غذايى و آنچه كه لازم است از خارج شهر فراهم شود آگاهى داشته باشد زيرا اگر مواد غذايى و آنچه جانشين مواد غذايى مى‌شود از بين برود حفظ شهر ممكن نيست. بنا بر اين لازم است طرف مشورت به‌