ترجمه شرح نهج البلاغه - ابن ميثم بحرانى ت محمدى مقدم و نوايى - الصفحة ١٩ - مقدمه مترجمان

تحقيق بيشتر در مصادر نهج البلاغه به كتابهاى ياد شده فوق مراجعه نمايند.»

٦- بعضى از شرحهايى كه بر نهج البلاغه نوشته شده است پس از جمع آورى خطبه‌ها و سخنان امام (ع) به وسيله سيّد رضى (ره) دانشمندان دريافتند كه چه گنجينه بى‌نظيرى فراهم آمده است و در صدد بر آمدند هر يك فراخور توان علمى خود از اين خوان نعمت توشه برگيرند. از جمله دانشمندان مشهورى كه بر نهج البلاغه شرح نوشته‌اند و از متقدّمين شمرده مى‌شوند عبارتند از:

١- ابو الحسين بيهقى كه نخستين شرح را بر نهج البلاغه نوشته و آن را معارج نهج البلاغه ناميده است.

٢- احمد بن محمّد الوبرى خوارزمى از بزرگان قرن پنجم است و علىّ بن زيد بيهقى در شرح خود از وى ياد كرده است.

٣- شرح ضياء الدّين ابى الرّضا فضل اللّه راوندى. علامه مجلسى در فتن بحار الانوار از اين شرح نقل مى‌كند. فضل اللّه راوندى در ٥٥٢ ه. ق. وفات يافته است.

٤- شرح نهج البلاغه نفايس، اين كتاب از دانشمندان اهل سنّت است كه كوتاه و گزيده‌اى از خطب و كتب مى‌باشد.

٥- قطب الدين راوندى كه منهاج البراعه را در شرح نهج البلاغه در دو جلد تأليف كرد و در ٥٥٣ ه. ق. وفات يافت.

٦- حدائق الحدائق، تأليف ابو الحسين محمّد بن حسين مشهور به قطب الدين كيدرى.

٧- يكى از مشهورترين شرحهاى نهج البلاغه، شرح على بن ناصر است به نام اعلام نهج البلاغه. گويند علىّ بن ناصر معاصر سيّد رضى بوده و مؤلّف كشف المحجوب اين مطلب را عنوان كرده و ديگران از وى نقل كرده‌اند [١].

---

[١] محقّق محترم حاج شيخ عزيز اللّه عطاردى در كتاب «كاوش در نهج البلاغه» نسبت كتاب اعلام نهج البلاغه را به علىّ بن ناصر صحيح ندانسته، معتقدند با تحقيقى كه انجام داده‌اند نويسنده كتاب مزبور مشخص نيست. و اولين شرح نوشته بر نهج البلاغه را نوشته سيّد مرتضى علم الهدا مى‌دانند. كاوش در نهج البلاغه تأليف هيأت تحريريه بنياد نهج البلاغه، ص ٢٨٧- ٢٢٨ مقاله آقاى عطاردى.

شرحهايى كه فوقا ذكر شده تلخيصى از كتابهاى: ما هو نهج البلاغه، استناد نهج البلاغه، كاوشى در نهج البلاغه و مقدّمه ناشر شرح ابن ميثم است.