در تاريخ فوت ابن ميثم اختلاف نظر است، بعضى وفات او را در ٦٩٩ ه. ق. دانسته‌اند و ديگران كه قول بيشترين است ٦٧٩ ثبت كرده‌اند. اگر تاريخ فوت عطاملك جوينى را چنان كه دكتر معين در اعلام لغت نامه خود ٦٨١ آورده است در نظر بگيريم، لازم مى‌آيد كه ابن ميثم پيش از عطاملك از دنيا رفته باشد، هر چند آقاى خاتمى در مقدّمه ناشر احتمال مى‌دهد كه ابن ميثم دو سال بعد از عطاملك جوينى زنده بوده است. با صحّت احتمال قول آقاى خاتمى بايد ابن ميثم بعد از ٦٨١ ه. ق. وفات‌ [١] يافته باشد.

بنا به روايتى ابن ميثم شرح خود را در ٦٧٧ ه. ق. به پايان برده است‌ [٢]. حال اگر تاريخ وفات ابن ميثم را ٦٧٩ ه. ق. بدانيم، كتابت شرح دو سال قبل از فوتش پايان يافته است.

حوادث زمان و تاخت و تاز مغولها در آغاز موجب گرفتاريهاى فراوان جامعه اسلامى بويژه دانشمندان شد. ليكن با نفوذ بعضى از افراد آگاه و هوشمند در دستگاه حاكم زمان، مانند خواجه طوسى و عطاملك جوينى، از مشكلات كاسته شد و راه براى پى‌گيرى كارهاى علمى هموار گرديد.

ابن ميثم در همين راستا فرصتى يافت تا به بغداد، مهد دانش آن زمان، سفر كند و از بركت مصاحبت علاءالدين عطاملك جوينى بهره گيرد و شرح نهج البلاغه خود را با اشاره وى كه مردى فاضل و علم دوست بود، تدوين كند. شارح در مقدّمه خود از عطاملك فراوان تمجيد كرده، و او را بر ديندارى و تدبير امور مملكت ستوده است.

١١- ويژگيهاى شرح نهج البلاغه ابن ميثم ١- ابن ميثم در آغاز شرح به سبك بيهقى و كيدرى، بحث الفاظ را براى آمادگى ذهن خوانندگان به طور مبسوطى آورده و آن گاه به شرح خطبه‌ها، نامه‌ها و ديگر گفتار امام (ع) پرداخته است. هر چند بعدها مرحوم ميرزا حبيب اللّه خويى در شرح نهج البلاغه خود، اين روش را به كار برده است ليكن‌

[١] در مورد در گذشت ابن ميثم به شرح صد كلمه امير المؤمنين (ع) ترجمه عبد العلى صاحبى (ويراستار اين كتاب)، ص ٢٥، پانوشت شماره ٩، رجوع كنيد كه به روايت كشف الظنون ٦٩٩، يعنى سنه «تسع و تسعين و ستمائة» است و منشاء اختلاف تصحيف سبعين به تسعين يا عكس آن است.

[٢] استناد نهج البلاغه، ص ١٣٤.