ترجمه شرح نهج البلاغه - ابن ميثم بحرانى ت محمدى مقدم و نوايى - الصفحة ٧١ - بحث اول در مخارج حروف است

١- انتهاى حلق و آن مخرج سه حرف است: همزه، الف، ها.

٢- وسط حلق و آن جايگاه خروج دو حرف: ع و ح است.

٣- نزديكترين جا به لبها و آن مخرج حروف: غ و خ است.

٤- زبان و كام و آن مخرج ق است.

٥- كمى نزديكتر به لب از مخرج ق روى زبان و كام و آن مخرج ك است.

٦- وسط زبان و كام و آن مخرج حروف ج و ش و ى است.

٧- كنار زبان و دندانهاى بزرگ و آن مخرج ض است.

٨- سر زبان و قسمت فكّ بالايى نزديك دندانهاى رباعى مخرج ل است.

٩- سطح بالاى زبان، نزديك به دندانهاى ثنايا مخرج ن است.

١٠- از مخرج ن كمى به طرف مخرج ل، مخرج «ر» است.

١١- بين سر زبان و كمى بالاتر از دندانهاى ثنايا مخرج ط، ت، و «د» است.

١٢- بين سر زبان و كنار دندانهاى ثنايا مخرج ز، س و ص است.

١٣- بين سر زبان و قسمت پايين ثناياى فوقانى مخرج ظ، ث و «ذ» است.

١٤- قسمت داخلى لب پايين و اطراف دندانهاى ثناياى بالا مخرج ف است.

١٥- بين دو لب مخرج: ب، م و «و» است.

١٦- مخرج ن خيشوم (بينى) است.

خليل (عالم نحوى) گفته است: «ذلاقه در سخن گفتن حروفى هستند كه با سر زبان ادا مى‌شوند. ذلق اللسان يعنى نوك زبان، مانند ذلق السنان يعنى نوك نيزه.» و همو گفته است كه با نوك زبان جز سه حرف ادا نمى‌شود و آنها عبارتند از «ل، ر، ن» و به همين جهت آنها را حروف ذلاقه ناميده‌اند. مخرج حروف شفائيه كه عبارتند از «ف، ب، م» نزديك حروف ذلاقيّه است. به گفته خليل چون حروف ذلاقيه در نطق آسان بر زبان جارى مى‌شود، در ساختمان كلام فراوان به‌