ترجمه شرح نهج البلاغه - ابن ميثم بحرانى ت محمدى مقدم و نوايى - الصفحة ٣١٠ - بحث پنجم - متكلمان گفتهاند كه چون ظاهر قرآن و سخن على(ع) دلالت دارند بر اين كه آب اصل وجود آسمانها و زمين است

كه فرمود: الماء من فوقها دفيق، اشاره به چيزى است كه فرمان خدا را در فيض‌رسانى مى‌برد و به فيض‌پذيرها مى‌رساند تمام اين مراحل به ترتيب خاص عقلى در زمانهاى مختلف كه عقل در آن فواصلى را مى‌بيند انجام مى‌گيرد.

مقصود از بار دوّم اشاره به امر دوّم (عالم خلق) است. و اين كه باد دوّم را به «اعتقام مهبّها» توصيف كرده است، اشاره به انجام پذيرفتن و وقوع يافتن امر ثانوى بر طبق حكمت الهى است و هيچ چيز نمى‌تواند مانع جريان آن امر شود.

و با جمله «ادامه مربّها» اشاره كرده است به محل استقرار امر ثانوى. گويا فيضى را كه به شكل هيولاى اجسام فكلى صدور يافته است، تشبيه كرده است به آب باران فراوانى كه در محلى جمع و استقرار يابد و يا به جايگاهى كه به طور دائمى ذاتا پذيراى آن امر باشد. و با عبارت «عصف مجريها» اشاره كرده است به اين كه آن امر به سرعت انجام گرفته است. و با دورى منشأ باد اشاره به بى‌آغازى مبدأ آن كرده و اين كه فرموده است خداوند به وزش باد امر كرد، مقصود نسبت دادن ايجاد به ذات حق متعال است و با عبارت: تضيق الماء الزّخار و اثارة الامواج البحار، اشاره به نسبت فيضان صورت افلاك و كمالات آنها به فرمان خداوند سبحان است كه همين كمالات بالفعل براى فرشتگان و اين كه آنها در ايجاد شي‌ء مستقل نيستند بلكه طبق شرايطى بعضى بر بعضى و يا در غير تأثير مى‌كنند به واسطه امر خداوند است و مراد از «بالبخار» فرشتگان و به هم خوردن شديد آب مانند آب مشك سقّا و بلند شدن آن به هوا و انباشته شدن آب روى آب اشاره به نيرومندى فرمان خداوند و به كار گماردن فرشتگان بر حسب علم خداوند و نظام كل و اندازه‌گيرى هر يك از كمالات براى ذات افلاك و مبدأ آنهاست. و اين كه امام (ع) فرموده است: حتّى عبّ عبابه اشاره به دست يافتن فرشتگان به كمالاتى است كه بالفعل از فرمان خداوند براى آنها حاصل مى‌شود و تا آن درجه ارتقا مى‌يابند كه به واسطه آنها به ديگران فيض داده مى‌شود. همچنين سخن حضرت: و رمى‌