ترجمه شرح نهج البلاغه - ابن ميثم بحرانى ت محمدى مقدم و نوايى - الصفحة ١٥٦ - بحث اول - تعريف خطابه و فايده

عملى. عقايد الهى نسبت به قوانين عملى كلّى است.

خطابه از لحاظ راهنمايى مردم داراى منافع بزرگى است زيرا مردم را به عدالت و نيكى دعوت مى‌كند و از اين نظر فايده عام براى مردم دارد. فايده خطابه در ارشاد مردم به اين سبب است كه مردم در زندگى نياز به همكارى، معامله، گفتگو و رفت و آمد دارند و به همين جهت نياز به دستوراتى دارند كه عملا براى اهداف مذكور مفيد باشد تا هر كدام به ديگرى اعتماد كرده و كار اجتماعى سامان يابد. از طرفى چون دستورات غير منطقى با مصالح جامعه امور را از هم مى‌پاشد، نياز به احكامى است كه قابل قبول مردم و ريشه در عقايدشان داشته باشد و خطابه عهده‌دار همين وظيفه است، زيرا برهان و جدل هر چند حقايق را با دليل اثبات و تصديق مى‌كند ولى عموم مردم از فهميدن برهان و جدل عاجزند. و جدل نسبت به برهان از نظر استدلال ضعيفتر است ولى برهان براى عموم مردم نسبت به خطابه كم فايده‌تر مى‌باشد. بنا بر اين سخنى كه لازم است عموم مردم آن را بپذيرند بايد چنان باشد كه از فهم مردم دور نباشد بلكه با الفاظى شيرين نه الفاظ زشت و عاميانه باشد چنان كه به خواست خدا بعدا ويژگيهاى آن را ياد خواهيم كرد. قرآن كريم چنين به فن خطابه اشاره كرده است:

«ادْعُ إِلى‌ سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَ جادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ» [١].

در اين آيه منظور از راه پروردگار، دين حق و منظور از حكمت، برهان است براى كسانى كه توانايى فهم آن را داشته باشند و منظور از موعظه حسنه خطابه است.

خطابه براى كسانى است كه از مرتبه برهان پايين‌ترند و منظور از مجادله نيكو سخنان مشهور و مورد پسند است. خداوند در آيه مزبور جدل را از برهان و خطابه مؤخّر آورده است چون برهان و خطابه براى اثبات و اقناعند و مجادله براى‌