اين آيات دلالت دارد بر اين كه ستارگان روشن آفريده شده و اثر آنها در مكانها و زمانها آشكار است. خداوند ستارگان را در افلاك قرار داد و افلاك را متحرّك ساخت و اگر افلاك ساكن مى‌بودند اثر ستارگان در جايگاه معيّنى بيش از اندازه بود و استعدادها را از ميان مى‌برد و بعضى مكانها از اثر و فايده محروم مى‌ماند و در اين صورت فصول سال متمايز نمى‌شد، سرما و گرما به اندازه نياز پديد نمى‌آمد، در نتيجه نشو و نمود گياه و حيوان متوقف مى‌شد. خلاصه نظام كلّى جهان جز به همين صورت كه بهترين نوع وجود است صورت نمى‌پذيرفت. تمام اين حقايقى كه ياد شد دلالت بر كمال رحمت حق از جهت آفرينش و شمول عنايات خداوند به انسانهاست. زيرا همه آنچه كه از منافع ايجاد شده جهان نام برديم به علوّ تدبير و كمال حكمت خداوند متعال مربوط است. و خداوند خود فرموده است: وَ سَخَّرَ لَكُمُ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ دائِبَيْنِ وَ سَخَّرَ لَكُمُ اللَّيْلَ وَ النَّهارَ وَ آتاكُمْ مِنْ كُلِّ ما سَأَلْتُمُوهُ وَ إِنْ تَعُدُّوا نِعْمَتَ اللَّهِ لا تُحْصُوها إِنَّ الْإِنْسانَ لَظَلُومٌ كَفَّارٌ [١].

اگر بگوييد كه بر توضيح شما در باره افلاك دو اشكال زير وارد است:

١- ترتيبى كه شما در باره ستارگان در هر يك از افلاك بيان كرديد مورد اشكال است. زيرا خداوند فرموده است: إِنَّا زَيَّنَّا السَّماءَ الدُّنْيا بِزِينَةٍ الْكَواكِبِ‌ و سخن ديگر حق متعال: وَ لَقَدْ زَيَّنَّا السَّماءَ الدُّنْيا بِمَصابِيحَ‌ [٢] ٢- شهاب ثاقبى كه طبق آيه قرآن براى راندن شياطين قرار داده شده است، كدام يك از انواع ستارگان است؟ از آنها كه آسمان را زينت داده‌اند يا غير آنها؟

اگر شهابها از ستارگانى باشند كه آسمان را زينت داده‌اند، صحيح نيست زيرا

[١] سوره ابراهيم (١٤): آيه (٣٣ و ٣٤): براى شما خورشيد و ماه را در حركت و رام آفريديم و شب و روز را مسخّرتان گردانيديم و آنچه نياز وجودى شما بود عطا كرديم. اگر بخواهيد نعمتهاى خداوند را بشماريد قادر به شمارش آنها نيستيد، البتّه انسان ستمگر و ناسپاس است.

[٢] سوره ملك (٦٧): آيه (٥): ما آسمان دنيا را با چراغهايى زينت داديم.