ترجمه شرح نهج البلاغه - ابن ميثم بحرانى ت محمدى مقدم و نوايى - الصفحة ٣٢١ - بحث چهارم - برهان عقلى و شرعى در اين مورد مطابقت دارند كه افلاك عالم ٩ تاست

چگونگى حركات و وضع آنها را به بهترين صورتى آفريده است و آنها را وسيله حدوث حوادث در عالم كون و فساد قرار داده است و به ميزان معيّنى در آنها حرارت، رطوبت، برودت، يبوست وجود دارد، كه آميختگى بعضى با بعضى زمينه را براى قبول صورتهاى مختلفى از حيوان، نبات و معدن قبول مى‌كند. و پيدايش ستارگانى مانند خورشيد و ماه تأثير فراوانى در حيات طبيعى دارند، زيرا با حركت خورشيد، روز و شب پيش مى‌آيد. روز، هنگام طلوع خورشيد است كه زمان كسب و طلب معاش است و آن سبب به وجود آمدن اساس زندگى مى‌شود، كه خود سبب سعادت اخروى نيز هست. خورشيد در مدّت حركت يوميه خود مدام دور مى‌زند و هر قسمت از زمين را پس از قسمت ديگر روشن مى‌كند تا به مغرب برسد. هر قسمتى از جهان بهره خود را از اشراق خورشيد به اندازه آمادگى خود مى‌گيرد. امّا شب كه زمان غروب خورشيد است زمينه آرامش و سكون خلق را فراهم مى‌آورد، و اين آرامش موجب آسايش و به كار افتادن قوّه هاضمه و رساندن غذا به تمام اعضا مى‌شود چنان كه خداوند متعال فرموده است: هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ لِتَسْكُنُوا فِيهِ وَ النَّهارَ مُبْصِراً [١] و باز فرموده است: وَ جَعَلْنَا اللَّيْلَ لِباساً وَ جَعَلْنَا النَّهارَ مَعاشاً [٢]. خورشيد از جهت روشنايى به مثابه چراغى است كه اهل هر خانه‌اى به اندازه نيازشان از آن رفع حاجت مى‌كنند و پس از رفع نياز نور به كنارى مى‌رود و ظلمت كه متضاد آن است پديد مى‌آيد، زيرا مصلحت جهان هر دو را ايجاب مى‌كند. و امّا حركات شمالى و جنوبى خورشيد را خداوند سبحان علّت پديد آمدن فصول چهارگانه قرار داده است. بنا بر اين در زمستان حرارت و گياهان مستور مى‌شوند و مواد لازم براى درياها به وجود مى‌آيد ابرها و

[٢] سوره نبأ (٧٨): آيه (١٠ و ١١): شب را لباس و روز را معاش قرار داديم.