ترجمه شرح نهج البلاغه - ابن ميثم بحرانى ت محمدى مقدم و نوايى - الصفحة ٣٢٢ - بحث چهارم - برهان عقلى و شرعى در اين مورد مطابقت دارند كه افلاك عالم ٩ تاست

بارانها فراوان مى‌شوند و بدن حيوانات به سبب فرو نشستن حرارت غريزى قوى مى‌شوند و در بهار طبيعت به حركت در مى‌آيد و موادّى كه در زمستان ذخيره سازى شده بود آشكار مى‌شوند، پس گياهان مى‌رويند و درختان شكوفه مى‌دهند و حيوانات براى ارضاى غريزه جنسى به هيجان مى‌آيند و در تابستان هوا گرم مى‌شود و ميوه‌ها مى‌رسند و مواد زايد بدن تحليل مى‌رود، چهره زمين خشك و آماده ساختمان و بنا مى‌شود. در پاييز سرما و خشكى آشكار مى‌شود و به تدريج بدنها براى ورود به زمستان آماده مى‌شوند زيرا اگر به يكباره زمستان فرا رسد انسانها از بين مى‌روند.

امّا فايده ماه: با حركت آن، ماه و سال پديد مى‌آيد چنان كه خداوند متعال فرموده است: قَدَّرَهُ مَنازِلَ لِتَعْلَمُوا عَدَدَ السِّنِينَ وَ الْحِسابَ‌ [١].

انسان با دانستن حساب، بر نظم زندگى از نظر زراعت و شخم زدن توانا مى‌شود و خود را براى مواد لازم زمستان آماده مى‌كند و با دگرگونى حالت ماه با زياد و كم شدنش، وضع رطوبت در زمين مختلف مى‌شود و زندگى انسان نيز تغيير مى‌كند.

اگر خداوند افلاك را بدون ستاره مى‌آفريد و خلقت افلاك تاريك و ظلمانى مى‌بود، آنچه كه از اختلاف فصول، گرما و سرما نام برديم پديد نمى‌آمد.

بنا بر اين استعدادها بارور و شكوفا نمى‌شد و فصلى از فصلى ديگر تشخيص داده نمى‌شد چنان كه حق متعال فرموده است: وَ عَلاماتٍ وَ بِالنَّجْمِ هُمْ يَهْتَدُونَ‌ [٢]، و سخن ديگر حق متعال كه فرمود: وَ هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ النُّجُومَ لِتَهْتَدُوا بِها فِي ظُلُماتِ الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ [٣].

[٢] سوره نحل (١٦): آيه (١٦): ستارگان نشانه‌هايى هستند و به وسيله آنها انسانها راه مى‌يابند.

[٣] سوره انعام (٦): آيه (٩٧): خدا كسى است كه ستارگان را براى شما قرار داد تا در تاريكيهاى صحرا و درياها هدايت شويد.