ترجمه شرح نهج البلاغه - ابن ميثم بحرانى ت محمدى مقدم و نوايى - الصفحة ٦٢٢ - فرموده است رجل وكله الله الى نفسه فهو جائر عن قصد السبيل الى قوله بخطيئته

چنين شخصى موجب فتنه ديگران مى‌شود به دليل آن است كه گمراه كننده پيروان خود مى‌باشد مطلب اضافه‌اى كه از اين شماره استفاده مى‌شود اين است كه گمراه كنندگى وى محدود به زمان حياتش نيست، و اين معنى روشن است كه اثر گمراه كنندگى وى بعد از حياتش نيز ادامه دارد و عقايد باطلى كه از او به جاى مى‌ماند سبب گمراهى مردم مى‌شود.

(٤٣٤٠- ٤٣٣٨) هفتم- چنين شخصى گناه ديگران را نيز به دوش مى‌كشد و اين مطلب نيز از مطلب شماره شش فهميده مى‌شد، با اين توضيح كه گناه كسانى كه از جانب او گمراه شده‌اند بر عهده اوست زيرا او سبب گمراهى آنها شده است.

(٤٣٤٢- ٤٣٤١) هشتم- چنين شخصى در گرو خطاهاى خود است و بدان اطمينان دارد و از صعود به قلّه رفيع پيشگاه حق محروم مى‌باشد و به اين دو صفت قرآن كريم اشاره فرموده كه: «لِيَحْمِلُوا أَوْزارَهُمْ كامِلَةً يَوْمَ الْقِيامَةِ وَ مِنْ أَوْزارِ الَّذِينَ يُضِلُّونَهُمْ بِغَيْرِ عِلْمٍ أَلا ساءَ ما يَزِرُونَ» [١].

و پيامبر (ص) نيز در اين مورد فرموده است: «هر كس كه به هدايت دعوت كند و از او پيروى كنند ثواب پيروان براى دعوت كنندگان خواهد بود بدون آن كه از ثواب پيروان چيزى كم شود، و هر كس به گمراهى دعوت كند و مردم از او پيروى كنند گناه كسانى كه از او پيروى كنند بر عهده اوست بى‌آن كه از گناه آنها چيزى كم شود.» [٢]

بايد دانست مقصود اين نيست كه كيفر پيروان را خدا بر گردن رهبران و پيشوايان قرار مى‌دهد زيرا خداوند مى‌فرمايد: «وَ أَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسانِ إِلَّا ما سَعى‌، وَ

[٢] ايّما داع دعا الى الهدى فاتبع كان له مثل اجر من تبعه لا ينقص من اجرهم شي‌ء و ايّما داع دعا الى الضلالة فاتّبع كان عليه مثل وزر من تبعه و لا ينقص منه شي‌ء.