ترجمه شرح نهج البلاغه - ابن ميثم بحرانى ت محمدى مقدم و نوايى - الصفحة ٣٧٦ - بحث دهم - در بيان امورى است كه ممكن است فهم آنها در داستان خلقت آدم مشكل باشد

آن دو قوّه خادم و مخدوم اختصاص يافته است.

امّا قوّه‌اى كه جنبه مخدومى دارد، دو قسم است: يكى در غذا تغيير مى‌دهد و دو نوع قوّه ديگر تحت پوشش آن است كه اوّلى غذا دهنده ناميده مى‌شود و فايده آن تغذيه شخص در طول عمر مى‌باشد كه غذا را تحليل مى‌برد تا جانشين شود آنچه را كه به تحليل مى‌رود. و دوّمى قوّه ناميده مى‌شود و فايده آن اين است كه حجم بدن را تا سر حدّ كمال تا اندازه طبيعى رشد مى‌دهد.

قسم دوّم از قوّه مخدومه براى بقاى نوع در غذا تصرّف مى‌كند و تحت پوشش خود دو نوع قوّه دارد: اوّل قوه‌اى كه مولّده ناميده مى‌شود و آن را در امر تناسل و زاد و ولد تصرّف مى‌كند تا از در آميخته بدن جوهر منى را جدا كند. دوّم قوّاى كه مصوّره ناميده مى‌شود و آن قوّه‌اى است كه پس از قرار گرفتن منى در رحم آن را شكل مى‌دهد و ويژگيهاى وراثتى را كه منى حامل آن است ظاهر مى‌سازد.

امّا قوّه‌اى كه خادم صرف است قوّه طبيعى است كه در خدمت قوّه غذا دهنده است و به چهار قسم تقسيم مى‌شود.

١- قوّه جاذبه براى اين آفريده شده است كه چيزهاى نافع را به جاى خودش جذب كند و آن در معده و كبد و مرى و رحم و ديگر اعضا وجود دارد.

٢- قوّه ماسكه: براى حفظ منافع كليّه بدن آفريده شده است و تنها قوّه تدبير و تغيير در آن مؤثّرند.

٣- قوّه هاضمه: قوّه‌اى است كه هر چه را قوه ماسكه نگهدارى مى‌كند براى آمادگى انجام فعل، در آنها تغيير به وجود مى‌آورد تا براى مزاج سالم، آمادگى غذا حاصل شود.

٤- قوّه دافعه: فضولات غذا را كه شايستگى تغذيه ندارند يا بيشتر از نياز بدن هستند و يا بدن اصلًا نيازى به آنها ندارد دفع مى‌كند مانند بول و ...