ترجمه شرح نهج البلاغه - ابن ميثم بحرانى ت محمدى مقدم و نوايى - الصفحة ٤٤ - بحث سوم تقسيم كلى يا بر تمام ماهيت(چيستى) يا بر جزئى از ماهيت و يا بر امرى خارج از ماهيت شيء دلالت مىكند

ب- بر ماهيت اشياء متعدّد دلالت كند كه دو صورت دارد:

١- افرادى كه حقيقت مختلف داشته باشند مانند مفهوم حيوان در جواب از سؤال: اسب، گاو و انسان چيست؟. كه پاسخ داده مى‌شود حيوانند (حيوان بودن قدر مشترك بين آنهاست).

٢- اشيائى كه داراى حقيقت متّفق باشند. مانند انسان در پاسخ به سؤال از چيستى زيد و عمرو، و خالد. كه در جواب گفته مى‌شود انسان هستند.

دوّم- مفهوم كلى حيوان كه بر جزء ماهيّت شي‌ء دلالت كند به سه صورت تقسيم مى‌شود:

الف- مفهوم كلى حيوان كه جنس قريب است براى انسان و جزئى است از تعريف كامل انسان كه هم بر انسان و هم بر انواع ديگر غير انسان دلالت دارد.

ب- مفهوم كلّيى كه جزء تعريف كامل و مختصّ به نوع واحدى مى‌باشد مانند انديشمند كه فصل جدا كننده انسان از مفهوم كلّى حيوان است.

ج- مفهوم كلّيى كه از مفهوم جنس و فصل به صورت تركيبى حاصل شده باشد. مانند مفهوم انسان كه نوع است و مفهوم حيوان و انديشمند را در بر دارد. غير از سه مورد ياد شده بالا مفاهيم كلّى ديگرى وجود دارد، مانند مفهوم جزء براى جزء كه ذيلا بدانها اشاره مى‌شود و در جاى خود بيان خواهد شد.

١- مفهوم جنس جنس (مانند حيوان كه جزء مفهوم نامى است و نامى شامل حيوان و گياه مى‌شود).

٢- جنس فصل (مانند حيوان نسبت به انديشمند كه فصل است).

٣- فصل جنس (مانند حساس كه فصل حيوان است نسبت به ديگر اجناس) ٤- فصل فصل (مانند انديشمند نسبت به حساس).

سوم- هرگاه مفهوم بر امرى خارج از ماهيّت شي‌ء دلالت كند، مفهوم‌