ترجمه شرح نهج البلاغه - ابن ميثم بحرانى ت محمدى مقدم و نوايى - الصفحة ١٣١ - فصل دوم - اقسام نظم

(در اين شعر نهى نهى كننده شرط، و فزون شدن عشق جزا، گوش دادن به سخن چين شرط، و دورى محبوب از عاشق جزاست و نتيجه اين دو لجاجت است كه بر هر دو بار شده است).

وجه چهارم اعتراض: اعتراض ضميمه كردن چيزى است به سخن كه مقصود گوينده با آن كامل مى‌شود مانند سخن خداوند متعال: «فَلا أُقْسِمُ بِمَواقِعِ النُّجُومِ وَ إِنَّهُ لَقَسَمٌ لَوْ تَعْلَمُونَ عَظِيمٌ» [٢]. و سخن على (ع): «محققا خداوند در هنگام آفرينش مخلوقات از طاعت آنها بى‌نياز بود [٣]».

(در آيه شريفه جمله «اين سوگندى است بزرگ» مقصود آيه را روشن كرده است و در سخن على (ع) جمله «و از طاعت آنها بى‌نياز بود» كامل كننده و مندرج در آن است) وجه پنجم التفات: التفات عدول و برگشت از سياق سخن است به سياق ديگرى كه با معناى اوّل منافات نداشته و متمّم معناى مقصود باشد مانند عدول از غيبت به خطاب در سخن حق تعالى: «مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَ إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ» [٤] و عكس آن يعنى عدول از خطاب به غيبت مانند: «هُوَ الَّذِي يُسَيِّرُكُمْ فِي الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ حَتَّى إِذا كُنْتُمْ» [٥]. و نيز مانند سخن على (ع):

[٢] سوره واقعه (٥٦) آيه (٧٦): سوگند به جايگاه ستارگان و اگر بدانيد اين سوگند بزرگى است.

[٣] امّا بعد فانّ اللّه خلق الخلق حين خلقهم غنيّا عن طاعتهم.

[٤] سوره فاتحه (١) آيه (٤): خداوند صاحب اختيار روز جزاست، تو را مى‌پرستم و از تو يارى مى‌جويم.

[٥] سوره يونس (١٠): آيه (٢٢): تا آن گاه كه در كشتى نشيند و بادهاى ملايمى كشتى را به حركت در آورد.