ترجمه شرح نهج البلاغه - ابن ميثم بحرانى ت محمدى مقدم و نوايى - الصفحة ١٣٥ - فصل دوم - اقسام نظم

وجه شانزدهم تجاهل العارف: تجاهل العارف يعنى اين كه كسى چيزى را مى‌داند ولى خود را به نادانى زده و اظهار بى‌خبرى مى‌كند. مانند قول خداوند متعال:

«قُلْ مَنْ يَرْزُقُكُمْ مِنَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ قُلِ اللَّهُ وَ» [١]. و نيز مانند قول متنبّى: أريقك ام ماء الغمامة ام خمر، «ريختم برايت نمى‌دانم آب باران است يا آب انگور».

وجه هفدهم سؤال و جواب: مانند سخن خداوند متعال: «قالَ فِرْعَوْنُ وَ ما رَبُّ الْعالَمِينَ‌ ... قالَ رَبُّكُمْ وَ رَبُّ آبائِكُمُ الْأَوَّلِينَ» [٢].

وجه هيجدهم حذف: آن اين است كه حروف بى‌نقطه از كلام حذف شود.

چنان كه على (ع) از خطبه موسوم به موقصه الف را حذف كرده‌ست.

وجه نوزدهم تعجّب: مانند قول كسى كه گفته است: «چه بسا شرمسارى روز قيامت براى كسانى كه از وظيفه كوتاهى كرده‌اند. و چه بسا اندوه براى ستمگران وقتى كه در قيامت اهل سلامت را ببينند».

وجه بيستم اغراق (زياده روى در توصيف): مانند سخن امرء القيس در توصيف دختران شرمگين: «دختران چنان شرمگين بودند كه اگر جنبنده كوچكى هم بر روى پيراهن آنها قرار گيرد در آنها ايجاد شرم مى‌كند». و نيز مانند سروده متنبّى:

وجه بيست و يكم حسن تعليل: حسن تعليل، عبارت است از اين كه دو وصف در كلام بياورند كه يكى علّت ديگرى است ولى مقصود سخن هر دو باشند. مانند سخن على (ع) در بدگويى دنيا: «دنيا در نظر پروردگار خوار آمد،

[٢] سوره شعرا (٢٦): آيه (٢٣ و ٢٦): فرعون از موسى (ع) پرسيد پروردگار جهانيان كيست؟

حضرت موسى (ع) پاسخ داد پروردگار شما و پروردگار پدران پيشين شما.

[٣] در لاغرى جسم من همين بس كه من مردى هستم كه اگر مخاطب شما قرار نگيرم مرا نمى‌بينيد