آداب سفر در فرهنگ نیایش (ترجمه الأمان) - سید بن طاووس - الصفحة ٣٣ - علم چيست؟

«علم» مى‌خواهد كه ما نداريم و اگر داشتيم وضعمان چنين نبود. حال اثبات اين كه موجودات عالم فهم دارند و در مرحله‌ى بعد، اين كه كسانى زبان آنان را مى‌دانند، در دو بخش بعدى خواهد آمد.

اشيا و جان‌داران قابل خطاب‌اند[١] از مسلّمات آن است كه تمام موجودات تسبيح گوى حضرت حقّ‌اند.

نظير اين آيه در قرآن كريم فراوان است:

يُسَبِّحُ لِلَّهِ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ* ...[٢] و حتّى فراتر از آن:

وَ النَّجْمُ وَ الشَّجَرُ يَسْجُدانِ‌[٣].

ديگر آن كه در چند مورد خداوند اشيا و جمادات و حيوانات را مخاطب قرار داده و به آن‌ها امر كرده است:

و قُلْنا: يا نارُ! كُونِي بَرْداً وَ سَلاماً عَلى‌ إِبْراهِيمَ‌[٤] وَ لَقَدْ آتَيْنا داوُدَ مِنَّا فَضْلًا. يا جِبالُ! أَوِّبِي مَعَهُ وَ الطَّيْرَ وَ أَلَنَّا لَهُ الْحَدِيدَ[٥] يَوْمَ نَقُولُ لِجَهَنَّمَ: هَلِ امْتَلَأْتِ؟ وَ تَقُولُ: هَلْ مِنْ مَزِيدٍ؟[٦]

[١] در بحث از اثرات علم و به عبارت ديگر ولايت تكوينى، ممكن است مطالبى باشد كه در ابتدا دور از انتظار و عادت باشد. براى رفع استبعاد لازم بود كه شاهد مثال‌هايى از قرآن كريم- كه شكّى در حقانيّت آن نيست- بياوريم.

[٢] تغابن( ٦٤): ٢:( آن چه در آسمان‌ها و آن چه در زمين است، خداى را به پاكى ستايد ...).

[٣] الرّحمان( ٥٥): ٧:( گياه و درخت سجده آرند).

[٤] أنبياء :( ٢١): ٧٠:( گفتيم: اى آتش، بر ابراهيم سرد و بى‌گزند باش).

[٥] سبأ( ٣٤): ١١:( داود را از خود فزونى‌اى بخشيديم. اى كوه‌ها و اى پرندگان! با وى هم آواز شويد و آهن را بر او نرم داشتيم).

[٦] ق( ٥٠): ٣١:( روزى كه به دوزخ گوييم: آيا پرشده‌اى؟ و او گويد: آيا باز هست؟)