آداب سفر در فرهنگ نیایش (ترجمه الأمان) - سید بن طاووس - الصفحة ٢١٤ - فصل ١٠ اگر در جايگاه بر آمدن خورشيد ترديد پيدا كرد يا هوا ابرى بود يا مانعى پديد آمد كه نتوانست سمت قبله را پيدا كند تا به آن طرف بايستد، چه بايد بكند؟

قبله بى‌معنى است و موردى ندارد. پاسخش آن است كه ممكن است خواندن نماز به چهار جهت، براى فردى باشد كه قادر به قرعه كشيدن نيست و طرز قرعه كشى را نمى‌داند كه در اين صورت مانند شخصى است كه دلايل و نشانه‌هايى براى شناختن قبله در دسترس ندارد.

پاسخ ديگر آن كه هر گاه دليل فتواى مجتهد به چهار جهت خواندن، فقط آن دو حديث- كه سندشان قطع شده است- باشد كه جدّم، شيخ طوسى در كتاب «تهذيب الأحكام» آن‌ها را آورده است و جز اين دو، دليل ديگرى نداشته باشد، احاديث عمل به قرعه‌[١] برتر بوده به تقديم بر آن دو حديث شايسته‌ترند.

پاسخ سوم: با نگرش در رواياتى كه در دسترس ماست، در حال حاضر غير آن دو حديث- كه اشاره گرديد- حديث ديگرى نمى‌يابيم. آن دو حديث اين گونه است: حديث اوّل: محمّد بن علىّ بن محبوب از عبّاس و او از عبد اللّه بن مغيرة و او از اسماعيل بن عبّاد و او از خراش و او از يكى از اصحاب ما از امام صادق ٧ نقل كرده است. راوى گويد: به آن حضرت عرض كردم: فدايت گردم، مخالفين ما مى‌گويند: هر وقت هوا تيره و تار شد و مواضع آسمان را به جا نياورديم، اجتهاد ما و شما يكى است. امام ٧ فرمود:

«چنين نيست كه آنان مى‌گويند. در آن موقعيّت بايد بر چهار جهت نماز بگزاريد.»[٢] حديث دوم: حسين بن سعيد از اسماعيل بن عبّاد و او از خراش و او از يكى از اصحاب ما از ابو عبد اللَّه (امام صادق) ٧ مانند اين حديث را نقل كرده است.[٣] چنان كه ملاحظه مى‌شود هر دو حديث از يك طريق است و آن اسماعيل‌

[١] ادلّه‌ى قرعه در وسايل: ١٨، باب ١٣، آمده است.

[٢] تهذيب ٢: ٤٥؛ استبصار ١: ٢٩٥؛ وسايل ٣: ٢٢٦.

[٣] تهذيب ٢: ٤٥؛ استبصار ١: ٢٩٥؛ وسايل ٣: ٢٢٦.