آداب سفر در فرهنگ نیایش (ترجمه الأمان) - سید بن طاووس - الصفحة ١٠ - نام و خاندان و روى دادهاى زندگى

حضرت مجتبى ٧، بود[١].

چنان كه خود در كشف المحجّة در تاريخ ولادت و تحصيلات خود مى‌گويد، پيش از نيم روز پنج شنبه ١٥ محرّم ٥٨٩ ق در حلّه پاى به جهان گذاشت و در آن شهر بزرگ شد. آن گاه به بغداد كوچ كرد و حدود ١٥ سال در روزگار حكومت عبّاسيان در آن جا زيست. در اواخر دوره‌ى مستنصر عبّاسى (در گذشته به سال ٦٤٠ ق) به حلّه بازگشت. چندى در زادگاه خويش بود تا به جوار مولاى متّقيان ٧ هجرت كرد. سه سال در نجف اشرف ماند و پس از آن، سه سال نيز در كربلا مجاورت گزيد. آن گاه به كاظمين رفت و در آن شهر هم سه سال ماند. تصميم داشت سه سال نيز در سامرّا زندگى كند؛ ولى در آن روز و روزگار، سامرّا مانند صومعه‌اى بود در بيابان (و ماندن دراز مدّت در آن شدنى نبود). بنا به مصلحت، در ٦٥٢ ق در دوره‌ى هجوم مغولان به بغداد بازگشت و تا هنگامه‌ى افتادن آن شهر به دست مغولان در آن ماند و از نزديك دردها و بيم‌ها را ديد. او خود در كشف المحجّة در اين باره مى‌گويد:

تاتار در ١٨ محرّم ٦٥٦ ق بغداد را گرفتند. شبى را با هراس‌هاى دنيايى گذرانديم و خداوند بزرگ ما را از آن نگرانى‌ها رهاند.[٢] به روزگار مستنصر عبّاسى گاهى پذيرش منصب افتاء بدو تحميل مى‌شد و گاه نقابت خاندان‌هاى سادات؛ حتّى وزارت را هم به او پيشنهاد كردند كه نپذيرفت. در سال ٦١٦ از سوى هولاكو توليت نقابت در كلّ عراق را از وى خواستند و اين تنها منصبى بود كه قبول كرد. به هنگام نصب در اين سمت، بر تختى سبز نشسته بود. علىّ بن حمزه‌ى شاعر به تبريك چنين سرود:

- اين على فرزند موسى بن جعفر چونان آن على زاده‌ى موسى بن جعفر [:‌] است.

[١] اين نسب بر اساس ثبت خود اوست در الإجازات( چاپ شده در بحار الأنوار ١٠٧: ٣٧- ٣٨) و آنچه در جاهاى ديگر آورده‌اند خلاصه يا كم دقّت يا نادرست مى‌نمايد.

[٢] كشف المحجّة: ١١٥؛ فرج المهموم: ١٤٧؛ اقبال: ٥٦٨.