تحريف ناپذيرى قرآن - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٢٢٤ - كتابهاى غيرمعتبر مورد استناد محدث نورى
ابو الفضل عباس بن محمد علوى و بخش زيادى از تفسير ابو جارود كه ابو الفضل آن را بدان ضميمه كرده و با رواياتى از پيش خود تكميل نموده است. او براى اين تفسير مقدمهاى نوشته و در آن مختصرى از روايات منسوب به امير مؤمنان عليه السّلام درباره آيات قرآن را آورده است و صاحب تفسير منسوب به نعمانى نيز- چنانكه گذشت- آنرا شرح و بسط داده است.
ابو الفضل علوى رواياتى را كه از امام صادق عليه السّلام در تفسير قرآن نقل كرده از استاد خود قمى برگرفته و تفسير ابو جارود را كه از امام باقر عليه السّلام روايت شده به آن منضم ساخته و براى تكميل فايده كتاب، رواياتى ديگر از مشايخ روايى خود را به اين مجموعه افزوده است. بنابراين، تفسير قمى آميزهاى است از روايات قمى و ابو جارود و روايات ديگرى كه خود ابو الفضل آنها را روايت كرده است.
از آنچه گفتيم روشن مىگردد كه اين تفسير- به شكل موجود- ساخته ابو الفضل علوى است. با اين حال او بدان جهت كه در روايات اين تفسير، بيشتر از استادش قمى بهره برده، كتاب را به او نسبت داده است. محقق تهرانى مىگويد: «تصرف ابو الفضل- مربوط به قسمت عمده قرآن يعنى- از آغاز سوره آل عمران تا آخر قرآن است».[١] اين تفسير با اين عبارت آغاز مىشود: «ابو الفضل عباس بن محمد بن قاسم بن حمزة بن موسى بن جعفر عليه السّلام براى من روايت كرد كه:
ابو الحسن على بن ابراهيم براى ما حديث گفت ...». گوينده جمله «براى من روايت كرد» چه كسى است؟ و ابو الفضل عباس علوى- كه از استاد خود قمى روايت كرده است- كيست؟
پس در اينجا دو شخص مجهولند ١. كسى كه از ابو الفضل علوى روايت كرده است[٢] ٢. خود ابو الفضل؛ چون هيچيك از صاحبان كتب تراجم از او به مدح يا
[١] . الذريعه، ج ٤، ص ٣٠٢ و ٣٠٣.
[٢] . استاد سيد موسى زنجانى- از دانشمندان معاصر- احتمال داده است گوينده« حدثنى: براى من حديث گفت» شخصى به نام على بن حاتم فرزند ابو حاتم قزوينى باشد كه از افراد ضعيف الحال، بسيار روايت كرده است؛ زيرا تمامى آنان كه وى از ايشان روايت كرده است جزو اسناد اين تفسيرند؛ لذا به نظر مىرسد كه راوى اوّلى اين تفسير از ابو الفضل، همين على بن حاتم ضعيف الحال و سست روايت باشد.